Innovatie

2 februari 2018

De rol van de architect in het ziekenhuis van morgen

Hoe draagt een architect bij tot het ziekenhuis van de toekomst? Dat de plannen niet binnen de 24 uur op tafel liggen, spreekt vanzelf. Hoe zit zo’n complex proces in elkaar en hoe spelen architecten vandaag al in op de noden van morgen? Els Kuypers van OSAR architecten geeft duiding.

Merk jij een evolutie bij het ontwerpen van een ziekenhuis?
De enige zekerheid die we hebben, is dat de gebouwen flexibel moeten zijn

Els Kuypers: “De grootste uitdaging is de transformatie die ziekenhuizen vandaag doormaken. Wat we vandaag ontwerpen wordt ten vroegste binnen 10 jaar opgeleverd. De enige zekerheid die we daarbij hebben is dat de gebouwen flexibel moeten kunnen inspelen op de veranderende zorgprocessen. Wat vandaag goed werkt, zal in de toekomst anders werken. Gebouwen moeten dus permanent ombouwbaar zijn. Dat staat volledig haaks op de bestaande en verouderde ziekenhuizen met hoofdgebouwen, bijgebouwen en bijbehorende doolhoven.”

Minder bedden en veranderende zorgprocessen
Met welke veranderingen houd je rekening?

Er zijn momenteel in België meer ligbedden per ziekenhuis dan in onze buurlanden. Dat zal in de toekomst afnemen. De komende jaren verwachten we dus een daling van het aantal bedden. Een factor die heel bepalend is voor de ontwerpen van vandaag.”

“Een ander onzeker element is de financiering. Zolang het zorgstrategisch plan Vlaanderen niet finaal is, hebben we geen kader voor de financiering. Eén ding staat wel vast. Ziekenhuizen zullen in de toekomst samenwerken in samenwerkingsverbanden. Wat dat betekent op het vlak van infrastructuur is momenteel nog een vraagteken.”

“We zien daarnaast dat de korte verblijven en dagopnames blijven stijgen. Korte trajecten winnen dus aan belang. Daarvoor moet plaats gemaakt worden want die korte trajecten vragen geoptimaliseerde zorgprocessen. Daar biedt de digitalisering een mooi antwoord op. Stel, je moet een dagingreep ondergaan. Nu ga je ‘s ochtends binnen, krijg je een bed toegewezen en wacht je op je behandeling. Dat kan beter. We zien her en der al aanpassingen in de aanpak. Dan kom je pas naar het ziekenhuis wanneer het jouw beurt is, meld je je digitaal aan en loop je meteen door naar het behandelkwartier.”

“Ten slotte zien we een verschuiving richting de kernprocessen. Nevenactiviteiten zoals catering en andere logistieke processen worden zoveel mogelijk geautomatiseerd waardoor er meer ruimte vrijkomt voor de essentie: zorg verstrekken.”

Inspelen op wijzigende zorgprocessen
Hoe pakken jullie al deze uitdagingen aan?

“Ten eerste door samen te werken met tal van partners zoals ingenieurs en experten op vlak van geautomatiseerd transport, lean processen en duurzaamheid. Zo installeren we tijdens een ontwerptraject een kwaliteitskamer of expertencomité om specifieke kennis binnen te brengen. Het is bijvoorbeeld mogelijk dat een ziekenhuis vandaag nog geen geautomatiseerd transportsysteem invoert, maar dat dit in de toekomst wel mogelijk moet zijn. De taak van het ontwerpteam bestaat erin om hiervoor voldoende ruimte te voorzien zodat het gebouw geen hypotheek legt op toekomstige ontwikkelingen. In plaats van definitieve plattegronden, tekenen wij daarom diverse scenario’s in dezelfde plattegrond.”

Wij zien een ziekenhuis als een geheel van verschillende afgebakende onderdelen die elkaar op sommige plaatsen ontmoeten

“Ten tweede is het van essentieel belang dat een gebouw open en toegankelijk is. Het moet je bij de hand nemen. Een logische structuur is daarom essentieel. We voorzien voldoende ruimte voor de bedden. Daartussenin integreren we poliklinieken. Wij zien poli- en beddenafdelingen vaak als communicerende vaten. Poliklinieken nemen alsmaar meer oppervlakte in, terwijl de bedden in aantal zullen afnemen of vervangen worden door zetels. Daarom zien wij steeds een voordeel om een uniforme, gezamenlijke infrastructuur te voorzien waarin diverse activiteiten gehuisvest kunnen worden. Dat betekent echter niet dat de poliklinieken geen duidelijk geheel vormen. Er is wel degelijk een onderscheid tussen een consultatie en een opname. Wij zien een ziekenhuis als een geheel van verschillende afgebakende onderdelen die elkaar op sommige plaatsen ontmoeten. Deze strategische aanpak geeft ons de ruimte om in te spelen op de wijzigende zorgprocessen.”

Een concept dat standhoudt

“Bij het ontwerp van een ziekenhuis zijn veel partijen betrokken. Het is voor ons essentieel om de klemtonen van alle partijen te kennen én die te verzoenen. Een ziekenhuis is van iedereen en voor iedereen. Van dokters, directie, overheid, interne partners, en externe partners zoals de brandweer en de gebruikers. Wij zijn de spil in het project en bevragen en lopen mee waar nodig. Alleen zo kunnen we goed inschatten wat de trajecten en problematieken zijn. Met deze info toetsen we de impact van een ontwerp af.”

“Het hele project leunt op het kernconcept. Tien jaar is lang en gaat dikwijls samen met directiewissels. Het spreekt vanzelf dat de ontwerpen op zo’n momenten opnieuw ter discussie liggen. Het concept moet dus ijzersterk zijn. Eén vraag houdt ons tijdens de hele onderzoeksfase bezig: hoe zorg je ervoor dat verschillende disciplines goed met elkaar kunnen samenwerken én elkaar versterken?”

“Zitten alle partijen op dezelfde golflengte en ligt het concept vast, dan hebben we een sterke basis voor de rest van het traject.”

Bent u betrokken bij of werkt u in de gezondheidssector?