Innovatie

7 december 2017

De digitale transformatie in de zorg

Is de zorgsector de volgende sector die op haar kop wordt gezet door de digitale transformatie? De muziekwereld, retail en hotel- en bankensector werden al grondig door elkaar geschud, en nu lijken ook de ziekenhuizen te moeten volgen. Is dat iets om bang voor te zijn? Jo Caudron (Duval Union Consulting) vindt van niet. Hij is al meer dan twintig jaar gepassioneerd door alles wat met digital te maken heeft.

"We zien in de wereld een hele reeks sectoren veranderen: de financiële sector, de entertainmentindustrie, de retail… De transformatie in deze sectoren is het gevolg van de digitale bouwstenen die daar 10 tot 20 jaar geleden voor werden ontwikkeld."

De transformatie in zeven metaforen

"Dat proces van transformatie kun je analyseren aan de hand van zeven metaforen. Deze metaforen staan telkens voor een reeks van verschuivingen, ontwikkelingen en fenomenen. We zien ze nu ook terugkomen in de gezondheidszorg."

  1. 'The Glass House' staat voor meer transparantie, verantwoordingsplicht en connectiviteit tussen een organisatie en de buitenwereld. Neem bijvoorbeeld de patiëntenplatformen, waar specialisten en artsen worden vergeleken en reviews krijgen. Artsen en ziekenhuizen zien de omgang met patiënten nog te weinig als een prioriteit. Waarom wordt dit nu dan wel belangrijk? Heel simpel: de patiënt praat terug.

  2. 'The Package': de verandering van de essentie van het product of de dienst die wordt geleverd. Het gaat hier over het aanbod van het ziekenhuis en dat van de behandelend arts. We zien naast bijvoorbeeld totaal nieuwe producten, diensten en technologieën ook een verschuiving van een curatief naar een preventief zorgsysteem.

  3. 'The Frog' gaat over bemiddeling en bypassing. Externe spelers spelen hierbij een belangrijke rol. Zo zette Amazon de Amerikaanse apothekerswereld op zijn kop, alleen al door de intentie te uiten een rol te willen spelen in die sector.

  4. 'The Gatekeeper': nieuwe spelers gaan de sector domineren. Ziekenhuizen werken al decennialang samen met de klassieke producenten van medische apparatuur. In een nieuwe wereld van preventie, nanotechnologie en nanobots worden die spelers vervangen door de Amazons en Googles van deze wereld.

  5. 'The Traveller': alles wordt mobiel. Denk maar aan smartphones, smartwatches en sensoren op en in ons lichaam, die steeds populairder worden.

  6. 'The Participants' staan onder andere voor co-creatie, crowdsourcing en de deeleconomie. 'PatientsLikeMe' is een platform waar patiënten elkaar medisch advies geven. Als duizenden patiënten hetzelfde zeggen moét de producent of de sector daarmee leren omgaan; anders ben je hen kwijt als klant.

  7. De 'Cyborg' staat voor zaken als big data, automatisering, virtuele realiteit en 3D-printen.


De digitale disruptie is de katalysator voor transformatie

Deze evoluties zijn de komende twee decennia aan de orde in de gezondheidszorg. Dat laat ziekenhuizen toe om nu de oefening te maken en te anticiperen. "De meeste ziekenhuizen zijn al zover mee dat ze investeren in digitalisering: van processen en communicatiekanalen tot de overgang naar mobiel … Maar op zich is dat geen transformatie. Transformatie gaat dieper: het betekent dat de essentie van wat aan wie op welke manier wordt verkocht, verandert. De digitale disruptie is de katalysator voor deze transformatie. Nieuwe spelers met nieuwe producten of diensten duiken op.

Nieuwe spelers zijn bijna altijd uitdagers in een bestaande markt, van kleine start-ups tot wereldspelers als Google en Amazon. De uitdagers detecteren een bepaald probleem en stellen oplossingen voor die bestaande patronen doorbreken.

Digitaliseren doen ziekenhuizen al: ze moderniseren hun backend-systeem, ontwikkelen apps en websites en zijn aanwezig op sociale media. Op het vlak van de digitalisering van hun kanalen waarmee ze als organisatie communiceren zit het dus wel goed. Maar deze digitalisering is vaak nog blind voor de fundamentele transformatie van hun business en hun zorgaanbod, dat uitgedaagd zal worden door spelers uit andere sectoren. Hoe kan die digitalisering inspelen op een veranderende markt? Dat is een kwestie van vooruitkijken.

Echte transformatie pakt de essentie van het product aan. Stel dat je een deal kunt sluiten met je verzekeringskantoor en het ziekenhuis. Voor een bepaald bedrag per maand ben je altijd gedekt. Je hoeft geen extra interventies of een specialist te betalen. In ruil engageer je je om altijd naar hetzelfde ziekenhuis te gaan en jezelf te laten monitoren door middel van technologie. Zo betaal je een abonnement om gezond te blijven. Op dergelijke nieuwe producten moet een ziekenhuis kunnen inspelen."

Van curatief naar preventief
We moeten omschakelen van een curatieve naar een preventieve gezondheidszorg

Hoe kunnen ziekenhuizen inspelen op nieuwe producten? Door de transitie van een curatief naar een preventief model in te zetten, waarbij technologie een belangrijke rol zal spelen. "De hele gezondheidszorg heeft meer geld nodig, maar de overheidsbudgetten staan onder druk. We zitten met een paradox. We worden 83 jaar maar zijn al ziek vanaf ons 50ste. Nu worden we behandeld, vroeger zouden we na een paar jaar gestorven zijn aan onze kwalen en zou er geen kost meer zijn voor de maatschappij.

We moeten omschakelen van een curatieve naar een preventieve gezondheidszorg. Als de EU zou bepalen dat 20% van de financiering van de zorg naar gedragsverandering en preventie moet gaan, zou dit al een grote besparing voor de maatschappij betekenen. In dat preventieve luik kan technologie een enorme rol spelen. We kunnen ons lichaam bijvoorbeeld laten monitoren door consumententechnologie.

Het wantrouwen tegenover deze nieuwe hulpmiddelen is nog groot

Op Europese schaal gaat het om enorme budgetten, en dat is natuurlijk muziek in de oren van producenten van consumentenelektronica. Technologiebedrijven als Google en Apple zijn met hun wearables al op die markt gesprongen. De nieuwe Apple smartwatch zal nog meer inzetten op biometrische functies. Maar de technologie is niet ontwikkeld door specialisten in de gezondheidszorg. Het wantrouwen tegenover deze nieuwe hulpmiddelen is nog groot. Als deze twee werelden elkaar vinden kunnen we niet meer om dit soort innovaties heen."

Ethische consequenties

Volgens Jo Caudron is dit een evolutie waarin ziekenhuizen zelf geen rol gaan spelen. "Ziekenhuizen zijn niet de gatekeepers in dit verhaal, maar ze gaan wel moeten volgen." Hij vergelijkt het met de opkomst van de zelfsturende wagen, die is gelanceerd door Google en niet door de traditionele autobouwers. "Dankzij zelfrijdende auto's zullen er minder ongevallen zijn. Particuliere autoverzekeringen zullen verdwijnen, samen met het particulier autobezit. Verzekeringen gaan naar de verzekering van een vloot, die in handen is van één speler. Een goed voorbeeld van één enkele innovatie die wordt aangestuurd vanuit een externe speler en die een hele sector door elkaar gooit.

Als deze ontwikkeling zich doorzet zullen technologieproducenten een preventieve rol spelen en een positieve impact op de maatschappij hebben. De rol van een ziekenhuis zal dan per definitie minder groot worden. Het ziekenhuis komt dan enkel nog aan bod voor spoedgevallen of voor medische gevallen die niet preventief opgelost kunnen worden.

Ofwel gaan ziekenhuizen dus alleen nog de niet-preventieve of chronische gevallen op hun bord krijgen. Het volume werk wordt in dat geval kleiner. Ofwel blijft het volume werk even groot en staan ze vooral in voor de zorg van ouderen. Met de daarbij horende vraag of we als maatschappij nog veel geld willen investeren in de zorg voor ouderen, zeker als de financiering al mank loopt. We weten nu al dat er onvoldoende pensioenopbouw is en dat het geld voor de zorg van 85-jarigen er over 15 jaar niet meer is."

Ziekenhuizen kunnen natuurlijk ook zelf preventieprogramma's opzetten. Jo Caudron: "Maar dan concurreren ze met andere partijen die niet aan een ziekenhuis verbonden zijn. Het ziekenhuis moet dit bovendien doen in een streng gereguleerd kader, waar een psychotherapeut of een app-ontwikkelaar zich niet aan hoeft te houden."

Het solidariteitsprincipe van de gezondheidszorgfinanciering hoeft volgens Jo Caudron niet onder druk komen te staan als mensen meer gemonitord worden, eventueel door private spelers. Meer kennis over de patiënt kan in ziekenhuizen echter wel leiden tot nieuwe ethische vragen. "Stel dat ziekenhuizen toegang hebben tot data waaruit bijvoorbeeld blijkt dat een patiënt niet therapietrouw is. Moet het ziekenhuis zich ook baseren op die data als er drie patiënten zijn die dringend behandeld moeten worden? Ziekenhuizen gaan daar rekening mee houden. Maar ik vind dat niet per se correct. Is het wel zo dat iedereen kan stoppen met roken? Wat zit daarachter? Nieuwe vormen van prioritering leveren ook nieuwe vragen op. Die moeten door de nijpende financiering snel worden beantwoord. Hoe meer je kunt kennen en weten - omdat je meet - hoe meer je zorg kunt weigeren."

Maak ziekenhuizen future-proof

"Het eerste wat een ziekenhuis nu moet doen is vijf tot zeven jaar vooruit kijken en zichzelf de volgende vraag stellen: 'Wat is de impact als we overstappen op een preventief model?' We gaan minder behandelingen doen bij de populatie van nu, omdat die twee tot vier jaar langer gezond blijft. Houden we daar nu al voldoende rekening mee? Hebben we statistieken van de gemiddelde patiënt die binnenkomt met een hartziekte? Wat is de impact van toegang tot meer data op onze visie op toegankelijke zorg?

Deze denkoefening moeten ziekenhuizen doen in een wereld met oudere patiënten en complexere zorgvragen, waar ze als sector worden uitgedaagd door externe spelers. Heeft dat een impact op de manier waarop een ziekenhuis zich organiseert? Op het personeel, op de infrastructuur of op de specialisaties in het zorgaanbod?

De huidige financiering van onze ziekenhuizen is er niet op ingesteld, maar het valoriseren van niet ziek zijn zou ook voor een deel moeten terugvloeien naar ziekenhuizen die inzetten op preventie."

Kost dat veel geld?
Als ziekenhuizen willen blijven bestaan moeten ze durven investeren

"De wereld verandert. Je moet investeren, idealiter in het plannen van je eigen toekomst. Als ziekenhuizen willen blijven bestaan moeten ze durven investeren. De grootste bedreiging is niets doen. Niet weten waar je naartoe gaat. Niet observeren en geen plan durven uit te werken. Omdat je denkt dat het wel zal meevallen… Als je op verandering anticipeert ben je klaar voor 2030."

Bent u betrokken bij of werkt u in de gezondheidssector?

Onze Relationship Managers en National Managers helpen u verder bij al uw uitdagingen.