Innovatie

20 juni 2019

Blockchain na de hype: toepassingen voor de supply chain

Blockchain kon de afgelopen jaren de hoge verwachtingen niet inlossen. Net nu velen blockchain opgeven, duiken concrete logistieke toepassingen op, onder andere rond traceerbaarheid in lange ketens en de veilige uitwisseling van e-documenten.

In een notendop
  • Dankzij blockchain kan men de historiek van de keten zeer transparant maken en is fraude uitgesloten.
  • Blockchain biedt echt een toegevoegde waarde als een certificaat getransfereerd moet worden, omdat het de authenticiteit ervan garandeert.
  • In de lange ketens kan blockchain de nodige transparantie brengen en een middel zijn om vertrouwen te scheppen.
Realtime spreadsheet

Tot op heden worden (de stappen in) transacties meestal door een derde partij – een notaris, een bank of de overheid – gecontroleerd en bijgehouden. In een blockchain doen de bedrijven in de transactieketting dat zelf. “Blockchain is als het ware een enorme spreadsheet, waarin alle partners data kunnen invullen, checken of corrigeren. Op die manier is alle data dus realtime beschikbaar voor alle partijen en biedt blockchain mogelijkheden voor het beheer van de supply chain,” aldus Machiel Bode, Sector Banker Transport & Logistics bij ING .

Slechts 1% maakt al gebruik van blockchain

Ondanks de mogelijkheden zijn er nog maar bitter weinig toepassingen. Gartner, een consultancybureau gespecialiseerd in geavanceerde technologie, heeft bedrijven wereldwijd gepeild naar hun intenties inzake blockchain. Het resultaat van de enquête is ontnuchterend:

  • Slechts 1% van de bedrijven wereldwijd maakt er nu al gebruik van;
  • 8% overweegt om de technologie op vrij korte termijn in te voeren;
  • Nog eens 14% is dat op middellange of lange termijn van plan;
  • Maar liefst 77% van de ondervraagde bedrijven hebben het systeem ‘gewoon op de radar’ of zijn niet geïnteresseerd.
Projectgroep VIL 'Blockchain in Supply Chains'

Toch werd er in de logistieke sector in stilte verder gewerkt. Begin 2018 lanceerde het VIL (Vlaams Innovatieplatform voor de Logistiek) het project ‘Blockchain in Supply Chains’. Dertien bedrijven gingen op zoek naar de meerwaarde van deze technologie ten opzichte van bestaande track & trace oplossingen, maar ook naar nieuwe toepassingen die men op vrij korte termijn kan opzetten.

De resultaten worden pas in november onthuld, maar Eric Verlinden, Manager Transitiedomeinen bij VIL en leider van het project, licht al een tipje van de sluier. “Drie toepassingen komen duidelijk naar voren: track & trace natuurlijk, maar ook het opslaan van certificaten en het uitwisselen van e-documenten.”

Track & Trace

Hoewel 'track en trace' vaak in één adem uitgesproken worden, hebben ze elk een eigen betekenis. ‘Tracking’ is gericht op het heden en de toekomst. Waar in de keten bevindt zich een product en waar gaat het naartoe? ‘Tracing’ kijkt naar de historiek van de keten. “Dankzij blockchain kan men het verleden zeer transparant maken en is fraude uitgesloten. Als er iets fout is verlopen in de supply chain, kan men duidelijk vaststellen waar en wanneer dat is gebeurd, zonder dat de betrokken speler de data kan wijzigen. De andere spelers zouden dat immers zien."

"Volgens ons is traceerbaarheid het laaghangende fruit. Voor het VIL-project hebben wij zelf software ontwikkeld, maar het is niet de technologie die de implementatie bemoeilijkt. De juridische omkadering, de governance en het businessmodel vragen om een totaal nieuwe aanpak.” 

"De juridische omkadering, de governance en het businessmodel vragen om een totaal nieuwe aanpak."
Certificaten transfereren

“Een tweede toepassing is het bijhouden van certificaten om de echtheid ervan te kunnen garanderen,” zegt Eric Verlinden. Blockchain biedt echt een toegevoegde waarde als een certificaat getransfereerd moet worden. Zo bedachten het Havenbedrijf Antwerpen en de start-up T-Mining een oplossing voor de transfer van fytosanitaire certificaten (die bevestigen dat ingevoerd fruit en groenten voldoen aan de gezondheidseisen van het land van bestemming).

De papieren certificaten kunnen binnenkort vervangen worden door een digitaal certificaat. “Blockchaintechnologie laat toe om documenten te transfereren, zonder ze te moeten dupliceren. Daarnaast garandeert blockchain de echtheid en authenticiteit van het document,” zegt Filip Heremans, chief product officer bij T-Mining. 

Snellere betalingen

Realtime documentenoverdracht heeft nog een voordeel: ze kan de betalingstermijnen verkorten. Machiel Bode: “Met blockchaintechnologie is het bijvoorbeeld mogelijk dat als een lading is afgeleverd, er meteen een factuur betaald wordt. Ook kunnen containers sneller vrijgegeven worden. Als de lading is afgeleverd, kan dit via de blockchain gecommuniceerd worden met de betrokken partijen en kan direct worden uitbetaald. Een ondernemer hoeft dan niet meer te wachten tot de papieren vrachtbrieven zijn verzameld.”

“Hetzelfde geldt voor documentaire betalingen die gebruikt worden in de internationale handel, zoals de ‘letter of credit’. Dankzij blockchain kunnen ze veel sneller afgegeven worden, zodat de betalingsprocedures sneller verlopen. Het overbrengen van papieren kredietbrieven is tevens foutgevoelig, zelfs als ze gedigitaliseerd worden door te scannen. Blockchain sluit fouten uit,” zegt Teunis Brosens, Economist Digital Finance and Regulation bij ING. 

"Met blockchaintechnologie is het mogelijk dat als een lading is afgeleverd, er meteen een factuur betaald wordt."
E-documenten voor multimodaal transport

Volgens Eric Verlinden zijn er nog andere voorbeelden van documententransfers die de mogelijkheden van blockchain illustreren. “We hebben software en een digitaal transportdocument ontwikkeld voor het gecombineerd weg-spoorvervoer, dat de CMR- en CIM-vrachtbrieven kan vervangen."

"Laagdrempelige data-integratie met bedrijfssystemen kunnen de drie documenten (de CMR voor het wegtraject, de CIM voor het spoortraject en de CMR voor het natransport) vereenvoudigen. Via een app kunnen de data in de blockchain uitgewisseld worden, zonder dat ze opnieuw ingevoerd moeten worden. Dat herleidt de administratieve last bij de overgang van weg- naar spoorvervoer en vice versa tot een minimum. Het systeem is ook aanzienlijk minder foutgevoelig."

Volgens Verlinden kunnen dergelijke betrouwbare e-documenten leiden tot zogenaamde ‘smart contracts’. “Bij aankomst zouden factuuropdrachten automatisch uitgevoerd worden. Omdat alle transacties in de keten te vertrouwen zijn, zou men op termijn zelfs automatische betalingen kunnen invoeren, al dan niet met cryptomunten.”

Traceerbaarheid en terugroepacties

Dirk Leemans, Head Centre of Excellence Supply Chain bij Colruyt Group, volgt de evoluties inzake blockchain in de logistiek van zeer nabij. Hij stelt dat veel blockchaintoepassingen niet van de grond komen, omdat alternatieve oplossingen vaak goedkoper zijn. “Zeker in de korte keten staan de nodige investeringen vaak niet in verhouding tot de voordelen.”

Hij geeft fTrace als voorbeeld van een efficiënte oplossing zonder blockchain. GS1 heeft dit systeem in Duitsland opgezet voor vlees- en visproducten. Bij de bron wordt aan ieder product een unieke artikelcode en een uniek lotnummer toegewezen. Informatie over een product wordt vervolgens bij iedere schakel in de keten vastgelegd en opgeslagen. Die databank maakt het mogelijk om elk product gericht te traceren. Met een app kunnen consumenten inzicht krijgen in hoe een product doorheen de keten is tot stand gekomen.

Maar traceerbaarheid van producten is enorm belangrijk omdat het mogelijk terugroepacties sneller en vooral gerichter kan laten verlopen. “Daar kan blockchain het verschil maken, zij het minder in de zogenaamde ‘korte ketens’, onder andere omdat de betrokken partijen elkaar vaak kennen.” Dat is wel het geval in de lange ketens. “Producten uit bijvoorbeeld Zuid-Amerika passeren via tussenpartijen die elkaar vaak niet kennen. In die lange ketens kan blockchain de nodige transparantie brengen en een middel zijn om vertrouwen te scheppen.”

Ook Teunis Brosens van ING bevestigt de relevantie voor de lange logistieke ketens die deels buiten Europa verlopen: “Hoe meer partijen deelnemen aan de handelsstromen en hoe verder ze geografisch van elkaar verwijderd zijn, hoe meer nood aan vertrouwen en hoe interessanter de blockchainoplossing wordt.”

"Hoe meer partijen deelnemen aan de handelsstromen, hoe meer nood aan vertrouwen en hoe interessanter de blockchainoplossing wordt."
Meer weten over de logistieke sector?

> Lees onze studie Digitale logistiek in België of neem contact op met uw ING-gesprekspartner.