Innovatie

5 juli 2018

Antwerpen bouwt chemische cluster verder uit

Het succes van de Antwerpse chemische cluster steunt op de haven en de logistieke rol van België als toegangspoort tot Europa. Digitalisering is een element dat de verdere uitbouw van de cluster kan versterken.

Na Houston is Antwerpen de grootste chemische cluster ter wereld. Meer nog, de waaier aan chemische en petrochemische producten die in de Antwerpse haven te vinden is, kunnen we als wereldwijd uniek omschrijven. De chemische bedrijven in Antwerpen richten zich zowel op algemene als op heel gespecialiseerde toepassingen. “De grote troef van de haven is de ligging”, zegt Jan Desmaretz, Senior Manager Strategic Investment Decisions bij PwC. “Het is een zeehaven met de voordelen van een binnenhaven, centraal gelegen in Europa en met een sterk personeelsbestand, niet alleen in aantal, maar ook op het vlak van opleidingsniveau en specialisatiegraad.”

Productiviteit houdt stand
"Antwerpen is de enige haven die de meeste activiteiten met toegevoegde waarde ter plaatse kan uitvoeren"

Antwerpen is uitgegroeid tot een wereldwijde toegangspoort voor de chemische en petrochemische industrie. De infrastructuur van de haven is daarop afgestemd, met niet alleen aansluiting op de binnenvaart, het wegen- en spoorwegennet, maar ook met een uitgebreid netwerk van pijpleidingen. Elke vijf jaar voert de VUB onderzoek naar de concurrentiële sterkte van de haven. “We zien dat de productiviteit van de havenarbeiders standhoudt, maar niet toeneemt”, zegt professor Elvira Haezendonck van de VUB. “Vandaag is die productiviteit nog altijd sterk. Maar zal dat volstaan om de positie van Antwerpen te handhaven, ook wanneer we rekening houden met de hoge arbeidskosten?”

De voorbije vijftien jaar heeft het havenbedrijf geïnvesteerd in de verbetering van de maritieme toegang. Daarnaast speelt de haven nog een belangrijke troef uit voor de chemische sector: de aanwezige infrastructuur voor transport en logistiek. “Antwerpen is de enige haven die de meeste activiteiten met toegevoegde waarde ter plaatse kan uitvoeren”, zegt Elvira Haezendonck. “De infrastructuur en de juiste profielen zijn daarvoor beschikbaar.” De professor benadrukt wel dat het belangrijk is de chemische cluster in Antwerpen verder uit te breiden. “Zo kan de haven de druk op de mobiliteit verlagen. De andere twee uitdagingen voor de haven zijn de energietransitie en de digitalisering.”

Strategische vestigingsplaats

Het Amerikaanse Chevron Phillips Chemical vestigde zich in de jaren zestig in ons land. Voor de productiesites in Tessenderlo en Beringen geldt Antwerpen als het belangrijkste logistieke knooppunt. “We werken in een sterk concurrentiële markt”, zegt Koen Van Doren, Supply Chain Compliance & Projects Manager. “De keuze van onze vestigingsplaats is daarbij heel belangrijk.” De nabijheid van de Antwerpse haven fungeert voor Chevron Phillips Chemical als een hefboom. "Antwerpen is een binnenlandse zeehaven. Dat maakt het verschil." Via Antwerpen voeren ze grondstoffen aan. De helft van het Belgische productievolume gaat via de haven naar klanten. “We bekijken vandaag hoe we bepaalde stromen uit de VS of het Midden-Oosten in Antwerpen kunnen ontvangen, om daarna van hieruit klanten in Noord- en West-Afrika te bedienen.”

Voor Dow Chemical is Antwerpen de belangrijkste haven van Europa. De productie mag dan vooral in Terneuzen zijn gevestigd, alle logistieke stromen lopen over Antwerpen. “In een straal van vijfhonderd kilometer rond Antwerpen bevindt zich een groot deel van onze klanten”, zegt Annick Meerschman, Logistics Director. “Vanuit Antwerpen maken we optimaal gebruik van het beschikbare netwerk van wegen, spoor en pijpleidingen.”

Zowel Chevron Phillips Chemical als Dow Chemical lichten de keuze voor Antwerpen op regelmatige basis door. “Antwerpen blijft tot nader order de beste optie”, zegt Koen Van Doren. “Het gaat om een combinatie van factoren: de mensen, de infrastructuur en de operationele uitmuntendheid van de aangeboden diensten. De chemische cluster zorgt hier echt voor een stevig concurrentieel voordeel.”

Nieuwe kansen
"Optimalisering blijft de algemene doelstelling: het traject van een product zo efficiënt mogelijk organiseren"

De digitalisering – met onder meer toepassingen rond het Internet of Things – kan de chemische bedrijven en de logistieke dienstverleners nog dichter bij elkaar brengen. Het is een ontwikkeling die nieuwe kansen biedt. “Het verhaal stopt niet aan de rand van de haven”, zegt Xavier Vanrolleghem, Commercial Manager Antwerp Chemical Cluster bij Havenbedrijf Antwerpen. “We richten ons op het grotere geheel en willen daar ook vanuit die optiek in investeren.” Zo verwierf de haven vorig jaar het pijplijnbedrijf NMP. “Het grootste deel van dat netwerk bevindt zich buiten de haven”, aldus Xavier Vanrolleghem.

Samenwerking in de supply chain steunt in de eerste plaats op de uitwisseling van data. Daarom participeert de haven in het dataplatform NxtPort. Xavier Vanrolleghem: “Het is een open infrastructuur waar alle stakeholders samenkomen om data ter beschikking te stellen en te gebruiken. Het moet de innovatie versnellen.” Tegelijk mag het platform niet beperkt blijven tot Antwerpen. De haven ziet NxtPort als één element in een groter netwerk van geconnecteerde platformen. “Op het vlak van digitalisering is er in de chemische sector nog een behoorlijk lange weg af te leggen”, stelt Annick Meerschman. “Optimalisering blijft de algemene doelstelling: het traject van een product zo efficiënt mogelijk organiseren.” Digitale technologie maakt daarbij een goede opvolging mogelijk. “Maar uiteraard hoeft niet elk bedrijf zijn eigen platform te bouwen”, aldus Annick Meerschman. “Een gemeenschappelijk platform waar bedrijven op samenwerken is veel interessanter.”

Toekomstig succes

“De chemische cluster in Antwerpen zal blijven groeien”, zegt Elvira Haezendonck, “ook wanneer de energietransitie en de circulaire economie zich doorzetten. Iedereen is het erover eens dat de driehoek Antwerpen-Rotterdam-Ruhrgebied zal overleven.” Daarbij moeten de bedrijven zelf het heft in handen nemen, onder meer door data te delen via een initiatief als NxtPort. Ook de uitbouw van een pijpleidingennetwerk – als volwaardige vierde modus – zal essentieel zijn voor het toekomstige succes van de cluster. “België en Antwerpen bieden sterke troeven voor de chemische sector”, besluit Marcel Claes, Chief Executive van de American Chamber of Commerce in Belgium. “Maar we mogen niet op onze lauweren rusten. We moeten ons concurrentieel voordeel behouden en verder uitbouwen.”

 

Dit debat vond plaats in het kader van het programma ‘Year of Logistics’ van AmCham, ondersteund door partner ING.

Meer weten over logistiek?