Innovatie

12 februari 2018

Vandaag beslissen over de gezondheidszorg van morgen

Hoe zal het Belgische gezondheidszorgsysteem er in 2030 uitzien? Hoe pakken we het probleem van de vergrijzende bevolking aan? Op welke manier financieren we steeds duurdere behandelingen? Benoît Collin, adjunct-administrateur-generaal van het RIZIV, gelooft in een proactieve aanpak.

"We moeten verbanden leggen tussen het gezondheidszorgsysteem en de gezondheid"

Zal verzorging in België in 2030 nog mogelijk zijn tegen een aanvaardbare prijs? Benoît Collin stelt de vraag liever niet op die manier. "Zo zouden we de spelers uit de gezondheidszorg in een louter financiële rol en aanpak dringen. We moeten veel verder kijken dan dat. Een holistische aanpak dringt zich op, waarbij we ons niet alleen bezinnen over de gezondheidszorg, maar over het volledige systeem en dus over de gezondheid zelf. We moeten rekening houden met de gezondheidstoestand van de bevolking, ook met de niet-medische factoren die bepalend zijn voor de gezondheid, zoals huisvesting, het sociale of culturele niveau en situatie, het gedrag. We moeten verbanden leggen tussen het gezondheidszorgsysteem en de gezondheid en alle elementen die er een invloed op hebben."

Een dynamische en doortastende aanpak
"De vergrijzing van de bevolking is geen probleem maar een uitdaging"

Een tweede aspect dat Benoît Collin onderstreept, is het belang van een daadkrachtige en resolute opstelling. "Het is van cruciaal belang dat we ons lot in handen nemen. We moeten ons niet afvragen welke evolutie we mogen verwachten in 2030, maar wel welke evolutie we wensen. Anders beperken we ons tot vaststellingen, terwijl we doelstellingen nodig hebben. Zodra die vastgelegd zijn, moeten we de gezondheidszorg zodanig organiseren dat we de doelstellingen ook kunnen bereiken."

Uitdagingen
"Gezondheid kost geen geld, het is de ziekte die duur is"

Naar welk systeem zouden we dan moeten streven? "Neem het voorbeeld van de vergrijzing van de bevolking, dat duidelijk een van de belangrijkste factoren is waarmee we rekening moeten houden. We moeten dat niet als een probleem, maar als een uitdaging zien. Die uitdaging bestaat erin mensen langer te laten leven, maar wel in goede gezondheid. We krijgen nu al – en in de toekomst nog meer – te maken met mensen met chronische ziekten, die ze overleven en waarmee ze ouder dan tachtig kunnen worden. Men noemt hen trouwens 'overlevers'. Wat organiseren we ten aanzien van die ziekten? Dat soort vragen moeten we ons stellen. Hetzelfde geldt voor de ouderdomsziekten, die sterk verschillen van wat deze overlevers in de eerste tachtig jaar van hun leven hebben meegemaakt. Als we deze chronische en ouderdomsziekten correct kunnen verzorgen – zoals diabetes, om er maar één te noemen – kunnen deze mensen langer leven in goede gezondheid. Dat is de kern van de zaak: gezondheid kost geen geld, het is de ziekte die duur is."

Een holistische aanpak
"Alle spelers in het zorgtraject moeten afstappen van een op zichzelf gerichte visie, om op een holistische manier met de patiënt om te gaan"

Om chronische ziekten op een andere manier te behandelen, moeten we afstappen van ons traditionele silodenken waarbij iedereen in zijn eigen hoekje werkt, opgesloten in zijn eigen vakgebied. "Wanneer een patiënt nu acuut in het ziekenhuis wordt opgenomen, is er geen informatie beschikbaar over de periode vóór zijn opname. Er wordt ook geen link gelegd met wat er nadien zal gebeuren. Het ziekenhuis moet op de hoogte blijven van het volledige zorgtraject en daar optreden waar het zijn plaats heeft. Het moet daarbij rekening houden met de informatie over de periode ervoor en erna: wat is de historiek van de patiënt? Wat kan zijn behandelende arts ons vertellen? Aan welke psychosociale risico's is hij misschien onderhevig? Wat zal hij later nodig hebben om weer zelfstandig te worden? Moet hij een prothese krijgen? Is ergotherapie nodig, of een revalidatieperiode? Let op: als het ziekenhuis zijn ziekenhuisgerichte aanpak moet laten varen, moeten alle actoren die een precieze rol spelen in dit zorgtraject hand in hand werken, communiceren en informatie uitwisselen om bij de zorg voor het individu rekening te houden met alle elementen die zijn gezondheid kunnen beïnvloeden of waarop zijn gezondheid een invloed heeft. Iedereen moet zijn steentje bijdragen om tot een geïntegreerde en transversale zorgverstrekking te komen. Aandacht hebben voor de patiënt in zijn totaliteit, niet alleen voor zijn aders of organen."

De techniek ten dienste van de patiënt

De technische en technologische vooruitgang is immens, zowel wat de apparaten als wat de toepassingen betreft. Dat biedt enorme mogelijkheden, bijvoorbeeld op het vlak van genetica en robotisering. Benoît Collin ziet hier een andere uitdaging: "Het is van cruciaal belang dat al die technieken ingezet worden ten dienste van de patiënt, vanuit een menselijk perspectief. De beoefening van de geneeskunde blijft een vertrouwensrelatie van persoon tot persoon. Zelfs als bepaalde ziekenhuizen zich in een specifieke techniek specialiseren of zelfs digitaliseren, mogen de patiënten geen nummers worden."

Tijdelijke meerkosten voor een globaal positief resultaat

Als we met meer op deze aarde rondlopen en langer leven, zal er meer nood zijn aan gezondheidszorg. Dat is wiskundige logica. Is daar dan ook meer geld voor nodig? "Nogmaals, dat is een kwestie van doelstellingen. Het spreekt voor zich dat bepaalde behandelingen veel duurder zullen zijn dan vandaag het geval is, met name in de strijd tegen kanker, en dat de beschikbare middelen niet zullen toenemen. Maar als de persoon in kwestie door die dure behandelingen weer aan het werk kan gaan en opnieuw kan deelnemen aan het sociale en/of economische leven, zullen de tijdelijke meerkosten gecompenseerd worden door de positieve impact van het herstel van die persoon. Om terug te komen op het voorbeeld van de vergrijzing: ouderen zullen niet meer kosten aan de sociale zekerheid als we ze langer in goede gezondheid kunnen houden of ernaar streven herval te voorkomen."

Investeren in preventie

"Dit veronderstelt dat er ook aandacht uitgaat naar preventie. Om de risico's op ziekte terug te dringen, moeten we inspanningen leveren voor correcte huisvesting, niet-vervuilde steden, gezonde voeding. We hebben studies verricht waaruit blijkt dat investeren in preventie, bijvoorbeeld door mensen te stimuleren om aan sport te doen voor een beter cholesterolgehalte, meer resultaat oplevert dan cholesterolverlagende behandelingen."

Samenwerking als derde weg

In België bemoeilijkt ons institutionele systeem een geïntegreerde en globale gezondheidszorg. Wie vandaag in preventie investeert, plukt er de vruchten niet van. Hoe kunnen we de investeringen die bijdragen tot een betere gezondheid (rechtstreeks of via preventie) beter op elkaar afstemmen zodat iedereen de positieve gevolgen ervan ervaart? "Sommigen zien maar twee mogelijkheden: ofwel splitsen we nog verder op, ofwel herfederaliseren we. Volgens mij bestaat er een derde mogelijkheid, waarbij er een federale visie is op gezondheidszorg en er met de gewesten en gemeenschappen wordt overlegd over de praktische uitwerking. Dat vraagt maturiteit van de personen die momenteel de touwtjes in handen hebben. Dan moeten we immers uit het systeem stappen waarbij iedereen slechts oog heeft voor de eigen belangen. Zo zouden rusthuizen – die onder de bevoegdheid van de gemeenschappen en gewesten vallen – patiënten misschien liever doorverwijzen naar ziekenhuizen – een federale bevoegdheid – en omgekeerd. Maar ik ben optimistisch, want wij Belgen zijn goed in overleggen en samenwerken. Ik stel dat vast tijdens interministeriële conferenties: de gewesten brengen ideeën aan om een gemeenschappelijke visie af te stemmen op hun eigen specifieke kenmerken."

Anticiperen of ondergaan
"Geef blijk van daadkracht, pas je aan en wacht niet tot je hulp krijgt. Het is beter om op veranderingen te anticiperen dan ze te ondergaan"

Sommigen eisen incentives om de overgang te maken naar het systeem van geïntegreerde gezondheidszorg. Benoît Collin: "Ik ben meer dan tien jaar ziekenhuisdirecteur geweest en heb nooit specifieke financiering gevraagd om nieuwe behandelingen te lanceren. Als jij vóór de anderen investeert, wordt dat vaak gecompenseerd door een grotere naambekendheid, een betere reputatie en meer efficiëntie.

Federale begeleiding is welkom om een overgangsfase te ondersteunen, maar het ziekenhuis moet zelf concrete plannen en projecten aandragen. Dan zien we wel hoe we die financieren. Want er is geld: 37 miljard, waarvan 29 miljard voor de gezondheidszorg. Ik wil aan alle ziekenhuizen zeggen: geef blijk van daadkracht, pas je aan en wacht niet tot je hulp krijgt, bewijs dat het werkt en dan komt de steun vanzelf! Als je er zelf niet in gelooft, waarom zou iemand anders er dan in jouw plaats in geloven door je te helpen? Ofwel onderga je de verandering door een gebrek aan visie en dreig je ten onder te gaan, ofwel anticipeer je erop en kan je groeien."

Bent u betrokken bij of werkt u in de gezondheidssector?