Innovatie

22 juni 2020

Is uw financiële afdeling klaar voor de circulaire economie?

Hoe slaagt u erin om uw business circulair te (her)oriënteren en hoe kan de financiële afdeling dat faciliteren en financieren? Joost van Dun, Circular Economy Lead bij ING, zoomt dieper in op de uitdagingen van een circulair bedrijfsmodel.

Hoe definieert u de circulaire economie?

“Ik beschouw het als de evolutie naar een wereld waarin we afval volledig bannen. In een lineaire economie maken bedrijven producten die de gebruiker na de levensduur weggooit. Een circulair model houdt producten en materialen in the loop, onder meer via hergebruik en recyclage.”

Op welke manier verandert die benadering het businessmodel van een onderneming?

“Ze transformeert bedrijven in alle geledingen. Een circulaire economie heeft niet alleen een impact op de verwerking, maar ook op het ontwerp, de fabricage en de verkoopkanalen van producten. Een populair circulair model is product-as-a-service of product als een dienst, waarbij de fabrikant de gebruiker toegang verleent tot een product, maar de eigendom ervan zelf behoudt.”

"Een circulair model vergt een geheel andere benadering, zowel vanuit het perspectief van het management, de productieafdeling, het supply chain-luik, als de sales en financiële afdeling"

“Op die manier beheert hij een gesloten kringloop. De gebruiker hoeft van zijn kant niet langer te investeren in de aankoop van zijn uitrusting of assets en betaalt naar rato van gebruik. Dat vergt dus een geheel andere benadering, zowel vanuit het perspectief van het management, de productieafdeling, het supply chain-luik, als de sales en financiële afdeling.”

Wie stuurt binnen een onderneming die circulaire transitie aan?

“Tal van start-ups met een circulaire insteek zien het levenslicht. Binnen dergelijke organisaties zit de benadering in het DNA verweven. Bij bedrijven met een van oorsprong meer lineaire aanpak ondersteunt bijvoorbeeld de duurzaamheidsafdeling nieuwe initiatieven. Het spreekt voor zich dat het management zijn of haar visie genegen moet zijn. Even goed zien we een top-down stimulatie. Een mooi voorbeeld is Philips, dat een circulaire aanpak met zijn bedrijfsstrategie aligneert.”

Stimuli uit alle hoeken

Vandaag is het circulaire model nog een optie. Ziet u dat evolueren richting een absolute noodzaak?

“Tal van overheden definiëren nu al duidelijke doelstellingen en richtlijnen. Een circulaire werkwijze behoort tot de wereldwijde en lokale doelen voor duurzame ontwikkeling, zoals de VN Sustainable Development Goals en de Europese Green Deal.”

“Naast die prikkels van overheidswege nemen ook de professionele en particuliere klanten duurzaamheid nadrukkelijk mee in hun aankoopoverwegingen. Veel bedrijven tonen zelf een grote verantwoordelijkheidszin: ze beseffen dat ze een bijdrage kunnen leveren aan de planeet van vandaag en morgen. Een circulaire aanpak vormt dus eerder een must dan een keuze.”

Valt een circulaire economie ook te rijmen met winstgevendheid?

“Het model staat haaks op de bestaande salesdoelstellingen, die gericht zijn op zo groot mogelijke verkoopvolumes. De winstgevendheid situeert zich op langere termijn. In eerste instantie zullen de transactionele en operationele kosten oplopen, aangezien je bijvoorbeeld voor het hergebruik van materialen een infrastructuur voor recyclage moet ontwikkelen of externe partijen in je verhaal moet betrekken om de materialen te verzamelen, sorteren en te verwerken. Virgin plastics zijn dan vaak goedkoper dan hun herbruikbare variant.”

"Wie erin slaagt zijn producten lang genoeg in de markt te houden, overtreft misschien wel de initiële verkoopwaarde"

“Specifiek voor product-as-a-service geldt dat bedrijven in een circulaire economie hun inkomsten niet in één beweging genereren, maar ze gespreid over een langere tijd ontvangen. De eindbalans oogt daarbij niet noodzakelijk negatief ten opzichte van een lineair model: wie erin slaagt zijn producten lang genoeg in de markt te houden, overtreft misschien wel de initiële verkoopwaarde.”

“Hoe sneller en sterker de circulaire economie richting het nieuwe normaal evolueert, hoe meer actoren van de schaalgrootte profiteren, waardoor de kosten zullen dalen.”

Uitdagende forecasting

Welke veranderingen tekenen zich af voor de financiële afdeling?

“De financiering van circulaire activiteiten vertoont weinig parallellen met het klassieke investeringsmodel. Vanuit financieel perspectief lijkt het bij product-as-a-service interessant om het engagement tussen de leverancier en de gebruiker te maximaliseren. Een lange contractduur biedt immers zekerheid. De gebruiker beoogt dan weer de flexibiliteit die de circulaire economie net typeert. Dat maakt het de financiële afdeling niet gemakkelijk.”

“Aan een kringloopmodel zijn bovendien nieuwe risico’s verbonden. Je moet dus inzicht verwerven in wie jouw producten gebruikt, wat hij ermee doet en in welke mate. Een bijkomende uitdaging situeert zich op het niveau van forecasting: bij dit nieuwe model heeft de financiële afdeling minder houvast, door een gebrek aan historische data.”

“Ik zie tevens nood aan transparantie. Aangezien een bedrijf samen met andere partners de ketting ontsluit, heeft iedereen er belang bij informatie te delen, ook om de risks en rewards goed te verdelen tussen de verschillende partijen die betrokken zijn bij het aanbieden van een circulair product.”

Hoe helpt ING circulaire projecten te financieren en te ondersteunen?

“ING voorziet ondersteuning op verschillende niveaus, afgestemd op de maturiteit van het circulaire proces, de omvang van de organisatie en de concrete behoeftes. We hanteren waar aangewezen onze regulaire instrumenten, zoals een investeringskrediet of leasingformule. Een combinatie van verschillende financieringen is eveneens mogelijk. Andere initiatieven lenen zich beter voor een projectfinanciering.”

"We reiken ook oplossingen aan om de cashflowhuishouding te stroomlijnen, gezien de inkomstenspreiding"

“Een tweede mogelijkheid bestaat in de koppeling aan een groene financiering. Investeringen of uitgaven gerelateerd aan de ontwikkeling van circulaire producten, productietechnieken of -processen vormen een categorie binnen de Green Loan Principles (GLP) en Green Bond Principles (GBP). Dat geldt ook voor het onlangs goedgekeurde EU-classificatiesysteem voor duurzame investeringen, waardoor die als ‘groen’ worden beoordeeld, met alle voordelen van dien.”

Financieringsmethodes

“Een product-as-a-service formule heeft uiteraard financiële consequenties. De fabrikant blijft eigenaar van zijn product, waardoor het op zijn balans aanwezig blijft. We bieden oplossingen aan om het van de balans te halen (off balance), wat de solvabiliteit van de onderneming ten goede komt. Dat kan bijvoorbeeld door middel van een operationele leasing, waarbij ING de economische eigendom op zich neemt. 

“We reiken ook oplossingen aan om de cashflowhuishouding te stroomlijnen, gezien de inkomstenspreiding. Daarnaast stellen we een sustainable investment fund ter beschikking voor scale-ups met een duurzame filosofie, die al een mooi groeitraject voorlegden, maar nog niet in aanmerking komen voor de traditionele financieringsbronnen.” 

Dezelfde taal spreken

“Tot slot is het wellicht interessant om hier te vermelden dat ING samen met andere banken de Circular Economy Finance Guidelines heeft opgesteld. Dat zijn richtlijnen die aangeven wat we onder circulaire economie en de financiering ervan verstaan. Hier bestond geen eenduidigheid over. Met de richtlijnen willen we bereiken dat we allemaal dezelfde taal spreken wanneer we circulaire initiatieven financieren.” 

Het debat stimuleren en kennis delen

“Om de toekomstgerichte koers van bedrijven faciliteren, stimuleren we regelmatig het debat over onderwerpen die onze klanten interesseren. We verenigden enige tijd geleden verschillende complementaire bedrijven voor een denkoefening rond hun optimale circulaire keten. Onder meer de verdeling van de risico’s en de beloningen resulteerde in een geanimeerde dialoog.”

Circular Strategy Game

“ING ontwikkelde samen met twee andere partijen een simulatiespel rond de circulaire economie, waarbij teams van vier personen een circulair model in een virtuele fietsenfabriek implementeren. In de beoordeling wegen zowel de mate van circulariteit als de winstgevendheid door. Dat zijn twee KPI’s die ook in realiteit het verschil zullen maken.”

Meer weten?


Dit artikel verscheen eerder in FDmagazine.