Innovatie

27 november 2017

Duurzame stenen tegen klimaatverandering

Al twee decennia recycleert Orbix staalslakken tot bouwmaterialen. Dankzij voortdurende innovatie is het Genkse bedrijf er steeds beter in geworden. Met zijn milieuvriendelijke CO2-steen staat het zelfs op de rand van een wereldwijde doorbraak.

    Orbix in het kort:
  • Sinds 1996
  • Producent van bouwmaterialen op basis van bijproducten uit de staalindustrie
  • 10 vestigingen in België
  • Hoofdzetel in Genk
  • 135 werknemers
  • 22 miljoen euro geconsolideerde omzet (2016)
Verwerking van staalslakken

Al sinds 1996 verwerkt Orbix de bijproducten van het nabijgelegen Aperam, dat roestvrij staal produceert. Orbix zet hun restproduct - metaalslakken, gaande van bijna puur zand tot grind - om in grondstoffen voor bouwmaterialen. "Met die staalslakken werd vroeger helemaal niets gedaan. Er zaten zware metalen in, en die werden gewoon gestort. Dat kostte Aperam 100 euro per ton, terwijl ze jaarlijks 200.000 ton staalslakken produceren", vertelt Serge Celis.

Hij zag een opportuniteit, en na aandringen overtuigde hij Aperam om de staalslakken door hem te laten verwerken voor 10 euro per ton. "Mijn vennoot Danny Vanschoonbeek en ik hadden namelijk een procedé gepatenteerd dat uniek was in Europa. Door middel van dit procedé konden wij de staalslakken scheiden, enerzijds in herbruikbare metaalresten, anderzijds in minerale restfractie, die onder meer geschikt is voor de wegenbouw. Op advies van de Technische Universiteit Delft verwijderden we de metaaldeeltjes via een ‘kolenwasserij’."

Stenen tegen klimaatverandering

Twintig jaar later verwerkt Orbix - de naam verwijst naar ‘orbis’ of ‘kring’, en zo naar de circulaire economie - nog steeds de staalslakken van Aperam, maar het bedrijf heeft ook jarenlang miljoenen euro geïnvesteerd in onderzoek en ontwikkeling, om zo een ‘zero waste’ onderneming te worden. Zo heeft Orbix samen met het Vlaams Instituut voor Technologisch Onderzoek (VITO), de Universiteit Leuven en het Centre Terre et Pierres een proces ontwikkeld dat metaalslakken in combinatie met CO2 omzet in nieuwe, hoogwaardige bouwmaterialen, zoals klinkers, stenen, tegels of andere bouwstenen.


Het eerste idee voor de carbonatatietechnologie ontstond al in 2004. "Het was de allereerste werkdag van Dirk Van Mechelen, ons hoofd voor onderzoek en ontwikkeling. Toen ik hem een rondleiding gaf in ons bedrijf, wees ik hem op een enorme stapel restfracties die we moeilijk konden verplaatsen omdat ze zo buitengewoon zwaar waren. Dirk legde mij uit dat de fracties hard geworden waren door contact met CO2 uit de buitenlucht. De CO2 treedt op als bindmiddel, net zoals cement dat zou doen. Het resultaat is een harde kalksteen, nog sterker dan beton."

Als ondernemer in de circulaire economie zag Serge Celis meteen de mogelijke voordelen en opportuniteiten van carbonatatie. "Enerzijds haal je CO2 uit de lucht, perfect in de strijd tegen de klimaatverandering. En daarnaast vermijd je dat er nieuwe CO2 uitgestoten wordt, want het productieproces is veel minder CO2-intensief dan bij cement of bakstenen."

Miljoeneninvestering

Vanaf 2004 investeerde Orbix elk jaar in de ontwikkeling van het perfecte procedé, zodat de uiteindelijke ‘CO2Mpensatiesteen’ zou voldoen aan alle wettelijke voorschriften op het vlak van brandveiligheid, sterkte en recycleerbaarheid. In 2010 stak Orbix zelfs nog een tandje bij, en bouwde het in Farciennes bij Charleroi een pilootfabriek die de industriële productie van de CO2-steen nog verder heeft ontwikkeld.

De voorbije zeven jaar is er in totaal 27 miljoen euro geïnvesteerd

"De voorbije zeven jaar is daar in totaal 27 miljoen euro geïnvesteerd", zegt Serge Celis. "Er kwam behoorlijk wat hulp van het Waalse Marshallplan, wat een extra stimulans was om de site in Farciennes te bouwen. We kregen ook steun van het VITO en de universiteiten van Leuven, Brussel, Gent en Luik. De rest financierden we zelf, en ook ING heeft een belangrijk deel van de fondsen ingebracht."

‘De sneeuwbal van Carbinox is pas aan het rollen gegaan’

Linda Janssens is al sinds 2012 de relationship manager van ING voor Orbix. "Bij de financiering van de pilootfabriek in Farciennes in 2013 werd ING de huisbankier. ING heeft van bij de start geloofd in de meerwaarde en de daadkracht van het bedrijf."

"Het is fantastisch hoe Orbix continu innovatieve producten ontwikkelt. Met hun bouwmaterialen zitten ze op een conservatieve markt die door een paar spelers gedomineerd wordt. Maar hun duurzame steen is als een sneeuwbal die pas aan het rollen is gegaan. Via samenwerkingsverbanden zal de CO2Mpensatiesteen zijn plaats op de markt vinden."

Verdringingsmarkt

Sinds vorig jaar is de technologie helemaal klaar om op grote schaal CO2-stenen te produceren. Maar dat doet het Genkse recyclagebedrijf niet zelf. "De bouwstenenmarkt is een verdringingsmarkt", legt Dirk Van Mechelen uit. "Als wij met een nieuwe steen op de proppen komen, verliezen de bestaande spelers marktaandeel. We zouden dus op felle concurrentie stuiten. Als we in zee gaan met een partner, kan die de CO2Mpensatiesteen toevoegen aan zijn aanbod. Zo kan hij rustig een eigen afzetmarkt vinden, zonder al te disruptief te zijn."

Orbix heeft ondertussen al een eerste partner gevonden. De Nederlandse Ruwbouw Groep, dochter van het Ierse beursgenoteerde concern CRH, wil de klimaatvriendelijke stenen op grote schaal produceren. Met die groep sloot Orbix een wereldwijde licentieovereenkomst, en het zal ook Carbinox - een van de grondstoffen - leveren. In ruil hebben de Nederlanders beloofd om binnen de vijf jaar een fabriek te bouwen die jaarlijks 300.000 ton van die bouwstenen produceert. Daarmee zou een uitstoot van 36.000 ton CO2 vermeden worden.

Eerste fabriek

Waar die eerste fabriek komt, is nog niet bekend. "In ieder geval een plek waar veel CO2 geproduceerd wordt, want CO2 vervoeren kost veel geld. Ze moet ook binnen een straal van 300 kilometer van Genk liggen en bij voorkeur via het kanaal bereikbaar zijn. Dat moet het transport van onze Carbinox betaalbaar houden. Een bedrijf in de Antwerpse haven behoort dus tot de mogelijkheden. Begin 2018 moet de beslissing genomen zijn", licht Serge Celis toe.

Passie voor staalslakken

Aangezien licentiehouder CRH wereldwijd actief is, ziet de toekomst er rooskleurig uit voor de CO2Mpensatiesteen en voor Orbix. Dankzij de licentieovereenkomst zal de dertien jaar van investering zonder twijfel gaan renderen. In Amsterdam is met ‘Rhapsody in West’ al een eerste bouwproject met 200 woningen gestart. Maar vooral in Azië blijkt de interesse groot. Toch wil Serge Celis nog niet op zijn lauweren gaan rusten.

3D-printen met beton

Ten eerste blijft Orbix investeren om zijn activiteiten maximaal te diversifiëren. De vestigingen van Aperam in Genk en Châtelet zijn de enige leveranciers van dit type staalslakken voor Orbix. Vandaar dat Orbix al in 2007 de groeves van Sprimont Blue overnam, en het ook investeert in de ontwikkeling van 3D-printing met beton. Orbix sloot daarvoor vorig jaar een partnerschap met een Zwitsers bedrijf. "Met het 3D-printen zitten we nog in de experimentele fase. Het zal vooral interessant zijn voor complexe bouwontwerpen, maar wellicht ook voor betonwagens die twee uur in de file staan en riskeren dat het vloeibare beton te snel hard wordt."

Winst is niet mijn eerste prioriteit

De passie voor staalslakken zit diep bij Serge Celis. "Winst is niet mijn eerste prioriteit. Ik investeer liever in onderzoek en ontwikkeling. Ik ben te benieuwd om te weten hoe we staalslakken nog duurzamer en efficiënter kunnen recycleren. Ik wil sterven in de loopgraven."

Ondernemerstips :
  • Zorg voor goede, jonge én gemotiveerde medewerkers. "Het is een cliché, maar goede en betrouwbare medewerkers betalen zich altijd terug. Al op zijn eerste werkdag zette Dirk Van Mechelen ons op de weg van de carbonatatie."
  • Wilskracht, volharding, vertrouwen en doorzettingsvermogen. "Vorig jaar bleek uit een test dat een muur gebouwd met CO2Mpensatiestenen onvoldoende brandweerstand had. Na aanpassingen besliste ik in overleg met onze medewerkers om een tweede test uit te voeren, maar die test kostte wel 15.000 euro. Gelukkig slaagde onze muur de tweede keer wel voor de test."
  • Ga voor een meersporenbeleid. "Leg verschillende ijzers in het vuur, want je kunt altijd op een dood spoor zitten. Voorkom dat je dan vastzit door je activiteiten te diversifiëren."
Wilt u ook duurzaam ondernemen?

Hebt u ook innovatieve ideeën of een verfrissend businessmodel?