Innovatie

17 Februari 2017

Mannen en muizen


De ondergang van de tewerkstelling? De voortekens van nieuwe technologieën beloven niet veel goeds: automaten zouden op het punt staan de komende jaren miljoenen jobs te vernietigen. Maar wat ons wordt voorgesteld als een technologische disruptie wordt echter niet veroorzaakt door een nieuwe uitvinding (zoals de stoommachine of de ontstekingsmotor), maar door de convergentie van vier technologieën met een exponentiële groei: sensoren, netwerken, computers en robotica.

De bundeling van deze vier elementen maakt het niet alleen mogelijk de mens te overtreffen op het gebied van fysieke kracht, betrouwbaarheid of uitvoeringssnelheid (kenmerken van de vorige industriële revoluties), maar voorziet de machine vooral van drie nieuwe vaardigheden: waarneming van de omgeving, fijne motoriek en een vermogen tot redeneren en besluitvorming die voldoende zijn om de mens te overtreffen, zowel bij een spelletje Go als bij het vaststellen van bepaalde ziekten.

Robots en software beschikken over zeer verfijnde kennis en een ongeëvenaarde rekencapaciteit. Zij leren zelf op veel gebieden betere beslissingen te nemen dan de mens.

Het tijdperk van automatisering

We bevinden ons in een nieuwe automatiseringsgolf in de industrie, maar vooral in de dienstensector. Met bijna geen kosten en een immer stijgend rendement, geeft software de tewerkstelling geen schijn van kans. Davos (World Economic Forum Annual Meeting 2017) kan dan ook gemakkelijk stellen dat miljoenen jobs worden bedreigd door automaten. Maar is de mens gedoemd tot nietsdoen? Dat is verre van zeker.

"Is de mens gedoemd tot nietsdoen? Dat is verre van zeker."

De fundamenten van de kunstmatige intelligentie stellen grenzen aan automatisering. Of het nu gaat om het schaakspel van Deep Blue of de Google Car in het verkeer, de besturingssoftware doet niets meer of minder dan het volgen van kansberekening, zonder ook maar iets te begrijpen van de bedoeling en onderliggende regels. Hier beschikt de mens over belangrijke troeven: waarden, oordeelsvermogen, empathie, emotie, creativiteit. Die vaardigheden vormen de basis waarop we onze rol moeten herdefiniëren in een gerobotiseerde wereld, en verklaren waarom wij de toekomst vol vertrouwen tegemoet kunnen zien.

Niet alle beroepen kunnen worden geautomatiseerd

In de eerste plaats ontlenen veel beroepen hun waarde aan handarbeid of het menselijke redeneren, en zijn zodanig niet toegankelijk voor machines: kunst, ambachtelijke nijverheid, bepaalde medische of esthetische zorgen, de politiek. Daarnaast zijn er nieuwe beroepen die nodig zijn om de technologie te ontwikkelen, de mens-machine-interfaces te ontwerpen, en de gevolgen ervan te beheren: statistici, programmeurs, robotspecialisten, grafici, ergonomen, psychologen, sociologen, …

De digitale technologie belooft ons te verlossen van de bureaucratie. Maar in werkelijkheid houdt die technologie het probleem in stand of doet ze het zelfs toenemen. De technologie biedt vooral kansen, mits we inventief en dapper genoeg zijn die te benutten. Allereerst kunnen we dankzij op deeleconomie gebaseerde platformen zoals Airbnb onze hulpbronnen beter benutten, waardoor het micro-ondernemerschap en ambachten worden gestimuleerd.

Robotisering en rehumanisering

Ook bestaan er behoeften waar machines nooit aan zullen kunnen voldoen, waaronder in de eerste plaats sociale betrokkenheid. We moeten - zowel gezamenlijk als individueel – een onderscheid leren maken tussen geoorloofde interacties met automaten, en de interacties die wij als mensen onderling tot stand willen brengen. We moeten gebruikmaken van door machines vrijgekomen hulpbronnen om de persoonlijke dienstverlening te ontwikkelen en een einde te maken aan sociaal isolement. Wat rest is een kwestie van waarde: het is aan ons om erop toe te zien dat de door robots en software gecreëerde waarde wordt doorgegeven aan de mens.

Het heeft geen zin bang te zijn voor het onvermijdelijke. De digitale wereld ontwikkelt zich zo snel dat talrijke beroepen en sectoren overbodig worden. Zo is het nu eenmaal! Laten we aan automaten overlaten wat zij beter doen dan wij, en onze aandacht richten op het aanpassen van onze organisaties en maatschappelijke normen, voordat ze ons door de technologie worden voorgeschreven, en ervoor zorgen dat robotisering gepaard gaat met rehumanisering.

Meer weten over technologische innovatie?