Risicobeheer

18 November 2016

Wat is de toekomst van accounting?


Is boekhouder of accountant een bedreigd beroep geworden door de digitalisering? Bart Van Coile, ondervoorzitter van het Instituut van de Accountants en de Belastingconsulenten (IAB) is overtuigd van het tegendeel. "We evolueren naar meer professionaliteit en meer proactieve accountants", zegt hij.

Een paar jaar geleden deed ING onderzoek en daaruit bleek dat 94% van de klassieke banen als accountant zou verdwijnen. "Dat kan inderdaad kloppen als u kijkt naar het klassieke 'boekhouden': de focus verschuift van puur facturen inboeken naar adviesverlening, begeleiding van bestuurders van ondernemingen en een meer proactieve aanpak", zegt Bart Van Coile, ondervoorzitter van het Instituur van de Accountants en de Belastingconsulenten (IAB). Om het wat karikaturaal te zeggen: de boekhouder of accountant bij wie de kleine zelfstandige met een doos vol facturen aankomt, zal inderdaad verdwijnen. Dat is echter niet het kantoor dat vandaag het meest gekend is. Elk kantoor trekt nu al de kaart van adviesverlening en begeleiding, maar het klopt dat daar nog een kleine onderlaag zit, waar het puur gaat om boekhouding voeren zoals vroeger."

Zijn de kleine kantoren in gevaar?
De boekhouder/accountant die de digitale transformatie mist, gaat een onzekere toekomst tegemoet

"Als Instituut staan we voor een grote uitdaging om waakzaam te zijn voor de kleinere kantoren", geeft Van Coile toe. "We voeren daarvoor gesprekken met de VDAB en zoeken nu al antwoorden op vragen als: wat gebeurt er met de kantoren die die reconversie moeilijk aan kunnen? Hoe kunnen we die begeleiden?" Ook Mirjam Vermaut, voorzitter van het Beroepsinstituut van Erkende Boekhouders en Fiscalisten (BIBF) denkt bij de evolutie aan de kleinere, traditionele kantoren. "Die digitale evolutie is inderdaad erg ingrijpend voor de 'traditionele' boekhouder. Ze vertaalt zich onder andere in elektronische facturatie, in automatisering van het boekhouden op zich, in selfservicesystemen waarbij klanten zelf hun boekhouding verzorgen en de boekhouder via de cloud een oogje in het zeil kan houden en in het mobiele kantoor waarbij er perfecte synchronisatie is tussen de laptop, de tablet en de smartphone. De boekhouder/accountant die de digitale transformatie mist, gaat een onzekere toekomst tegemoet", oordeelt zij.

Bent u klaar voor een nieuwe klantenrelatie?

"Een mogelijke en mijns inziens de beste reactie is de uitdaging met beide handen aan te nemen en in te zien dat die digitale dimensie tijd vrijmaakt voor de menselijke dimensie", stelt Vermaut. "Er wordt een totaal nieuwe klanten­relatie mogelijk, met ruimte voor adviesverlening met een grote toegevoegde waarde voor de onderneming. We moeten onze klanten-ondernemers inzichten verschaffen die helpen om de juiste bedrijfsbeslissingen te nemen. De beperkte klantenrelatie van vroeger wordt een intensieve, creatieve en empathische interactie."

Van reactief naar proactief

Aansluitend bij de digitalisering verwijst Van Coile naar de overgang van het reactieve naar het proactieve boekhouden. "In wat ik de historische boekhouding noem, worden accountants door de klanten pas na de feiten op de hoogte gebracht, met soms vervelende gevolgen", schetst hij. "Door proactief te zijn, de bedrijfsleider te ondersteunen en te begeleiden nog voor er problemen zijn, kan een accountant beter en sneller inspelen op wat er gebeurt. Dat is in het voordeel van de bedrijfsleider, want we kunnen sneller met hem meedenken en hierdoor soms moeilijkheden vermijden." Van Coile wijst ook op het belang van de geloofwaardigheid van de accountant-belastingconsulent als evolutie. "Een bekend voorbeeld is de wet op de continuïteit van de ondernemingen", geeft hij aan. "Als een onderneming een doorstart wil maken en de schulden wil verlichten, dan is volgens de wet een erkend beroepsbeoefenaar nodig om de cijfers te objectiveren en dat is de rol van een erkende accountant. Dat noemen wij 'objectiveringsopdrachten' en die zullen in de toekomst meer op de voorgrond komen."

Van verticaal naar horizontaal
"Wij pleiten voor horizontaal toezicht in de fiscaliteit, zodat er ook proactief kan gewerkt worden"

Die objectiveringsopdrachten kunnen nog verder gaan en ook samenwerking met de fiscus inhouden. "Vandaag werkt de fiscus heel verticaal", stipt Van Coile aan. "De onderneming dient iets in, de fiscus controleert en stuurt een bericht van wijziging bij fouten. Die structuren zijn uitgebouwd om pas na de feiten te reageren. Wij pleiten voor horizontaal toezicht in de fiscaliteit, waarbij ook proactief wordt gewerkt. Dat bestaat al in Nederland en Groot-Brittannië, waar er vooraf overleg is met de administratie, in ruil voor een vrijstelling van controle achteraf, natuurlijk als alle geijkte procedures gevolgd zijn. Voor de begeleiding daarvan verschijnt de accountant-belastingconsulent ten tonele, als erkend beroepsbeoefenaar. Die geloofwaardigheid is ook voor de fiscus van belang, want zij heeft niet genoeg mankracht en niet genoeg mogelijkheden."

Witwaspraktijken

Van Coile vermeldt ook de strijd tegen witwaspraktijken. "Denk maar aan de Panama Papers", reageert hij. "Een erkende beroepsbeoefenaar kan zo’n constructie, indien die om fiscale ontduikingsredenen wordt opgericht, vandaag niet meer adviseren, omdat hij alle wettelijke regels rond het antiwitwassen van zwart geld (AWW) moet respecteren. Als de overheid wil dat dergelijke constructies niet langer mogelijk zijn, dan mag diezelfde overheid niet meer toelaten dat niet-erkende adviseurs nog dezelfde activiteiten uitvoeren als erkende beroeps­beoefenaars zonder enige vorm van controle, toezicht of permanente vorming. Allemaal criteria waaraan een erkende beroepsbeoefenaar wel moet voldoen."

Professionalisering
"Data zijn vandaag zo gemakkelijk beschikbaar en kunnen heel gemakkelijk worden gebruikt, maar er is nood aan een duidelijke interpretatie van die cijfers"

De evoluties leiden volgens de ondervoorzitter vooral tot nog meer professionalisering van het beroep van accountant-belastingconsulent. "Data zijn vandaag zo gemakkelijk beschikbaar en kunnen heel gemakkelijk worden gebruikt, maar er is nood aan een duidelijke interpretatie van die cijfers", zegt hij. "Daar ligt het grote belang van de accountant-belastingconsulent in de toekomst. Ik geloof in een symbiose van onze beroepsgroep, de bedrijfsleiding, de overheid en de banken."

Van Coile is ervan overtuigd dat de veranderende omgeving het belang van de externe accountant zal vergroten, zeker in de iets kleinere ondernemingen. "Een interne accountant in business zal zijn rol alleen nog kunnen spelen als hij voldoende is opgeleid en de kennis en de competenties heeft die nodig zijn om de cijfers correct te interpreteren", denkt hij. "Wie bereid is permanent bij te scholen, zal een meerwaarde zijn voor de onderneming."

Extern versus intern

"Grotere ondernemingen zullen zeker met interne accountants in business blijven werken, maar ook daar verschuift de aandacht en zal een externe accountant verantwoordelijk zijn voor de objectivering van de cijfers", zegt Van Coile. "Met het IAB organiseren we al overlegmomenten om interne accountants in business met elkaar te laten communiceren, zodat ze goed voorbereid die problematiek kunnen aanpakken."

"Het is de werkgever die beslist over het type van klantenrelatie dat zal worden aangegaan bij de interne boekhouder/accountant: een zuivere digitale of een digitale met een menselijke touch", zegt Vermaut. "De externe boekhouder/accountant staat voor de grootste uitdaging in mijn ogen. Met het BIBF doen we vandaag al het mogelijke om onze leden en de stagiairs te sensibiliseren."

Wat u moet onthouden
  • Digitalisering verandert de rol van de accountant ingrijpend.
  • Accountants-belastingconsulenten kunnen op de verandering inspelen door proactiever te werken.
  • Externe accountants zullen een steeds grotere rol spelen in de objectivering van alle data.
Minder of meer tewerkstelling?

Bart Van Coile vermoedt dat er minder administratief personeel nodig zal zijn in bedrijven. "Er zal minder menselijke tussenkomst nodig zijn door de automatisering, maar voor de interpretatie van de cijfers zullen altijd mensen nodig blijven. Is een product een kost, een grondstof of een investering? Die vraag kan een computer nog niet beantwoorden. Kleinere bedrijven zullen kunnen besparen op dat interne administratieve proces door de digitalisering. Voor grotere bedrijven ligt dat anders: zij zullen die interne dienst nodig blijven hebben voor de geloofwaardigheid."

Meer accountants-belastingconsulenten?

Toch zullen er net meer accountants-belastingconsulenten nodig zijn volgens Van Coile. "Dertig jaar geleden waren er de eerste computers met boekhoudkundige programma’s, maar dat heeft de tewerkstelling niet negatief beïnvloed: er zijn net veel accountants bijgekomen sindsdien", haalt hij aan. "Het zijn gewoon de competenties die verschoven zijn en dat zal nu opnieuw gebeuren."

Onderwijs aanpassen
Door proactief te zijn, kan een accountant beter en sneller inspelen

Als het beroep van accountant-belastingconsulent verandert, welke rol kan het onderwijs daarin spelen? "Er zijn al aanpassingen geweest", zegt Van Coile. "De opleidingen moeten blijven inzetten op het traditionele, want wie het verschil niet kent tussen debet en credit of actief en passief, zal nooit een goede accountant worden, maar tegelijk moeten ze die proactieve benadering veel meer benadrukken. Vermaut wijst op het belang van de lectoren: "De overheid verplicht bepaalde opleidingen al om aan kritische, analytische en toekomstgerichte zelfreflectie te doen. Niet alleen de onderwijsinhoud en het onderwijsproces worden geëvalueerd, maar ook de kwaliteit van de lectoren. Zij moeten up-to-date blijven door zich permanent bij te scholen."