Innovatie

10 december 2017

Van eigendom naar duurzaam gebruik: de visie van Thomas Rau

Een businessmodel waarbij bedrijven niet langer producten verkopen, maar aan de gebruikers diensten verhuren. Dat is een van de ideeën die de circulaire economie ons voorstelt.

Toen ze een stapel afgedankte verwarmingstoestellen zagen liggen voor het kantoor van RAU architecten, vonden bedrijfseconome Sabine Oberhuber en haar partner, architect Thomas Rau dat het anders moest. Als hun zaak er ooit mee zou stoppen, mocht de impact op het milieu niet zo groot zijn. Vanaf dat moment was de kiem voor hun circulaire businessmodel gezaaid.

Te onthouden
  • In het circulaire model draagt een onderneming verantwoordelijkheid voor de levensduur van een product, en zoekt ze naar de meest duurzame manier van produceren.
  • De transitie naar een circulair businessmodel vraagt aanpassingen van de hele organisatiecultuur, van ontwerpers tot marketeers.
  • De overgang naar zo’n model genereert "recurring revenue" en maakt het bedrijf bijgevolg meer stabiel en rendabel.
Licht als service

De eerste stap in de richting van circulaire economie, was de verlichting van hun kantoor. Rau en Oberhuber deden elektronicabedrijf Philips een voorstel: ze wilden geen lichtapparatuur aankopen, maar ‘licht afnemen’. Na een paar maanden lag er een plan op tafel. Philips blijft eigenaar van de lampen en architectenbureau RAU betaalt een vast bedrag per maand voor de levering van de lampen én de energie. "De producent heeft op die manier mee de verantwoordelijkheid om te zorgen voor een maximale performance van zijn product, waardoor dat product veel langer meegaat", vertelt Oberhuber. "Om het aantal lampen te verminderen, maximaliseert Philips bovendien ook het natuurlijke daglicht. Hierdoor verbruikt RAU minder energie. Een nieuw verdienmodel was geboren: licht als service."

Niet gelijk aan duurzaam

Circulair gaat verder dan duurzaam. "In een duurzame economie probeert iedereen zijn steentje bij te dragen, maar het probleem is dat er nog te veel wordt geproduceerd en dat de grondstoffen als afval eindigen. Bovendien dragen producenten niet de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van hun product. Erger nog, in verzadigde markten laten ze hun producten sneller stukgaan om nieuwe verkopen te genereren. Hun omzet stijgt dus niet doordat mensen nieuwe toestellen aankopen die ze nog niet hadden."

"Onze lineair georganiseerde economie, waarin we grondstoffen delven, gebruiken en weggooien, moet plaatsmaken voor een model waarin producten makkelijk gerepareerd en meermaals verkocht kunnen worden, en waarbij men grondstoffen opnieuw kan inzetten om nieuwe producten te maken. "Zo voorkom je overbodige productie en maak je slim gebruik van de energie die al in producten is gestopt."

Om grondstoffen blijvend in gebruik te houden en afval te elimineren, vinden Thomas Rau en Sabine Oberhuber dat elk product en gebouw een materialenpaspoort nodig heeft. Dat wordt in een centraal register gedocumenteerd. Turntoo, het tweede bureau van Rau en Oberhuber dat ondernemingen begeleidt bij de overgang naar een ciculair businessmodel, heeft daarom een ‘Madaster’ opgericht. Dat is een kadaster voor materialen waaruit bedrijven gebruikte materialen kunnen kiezen.

"Het Madaster is een publiek initiatief dat voor iedereen toegankelijk wordt, ook voor bedrijven in België. Eind september werd er in Nederland al een Madaster opgericht voor materialen uit de bouwsector, beheerd door de Madaster Foundation. De bedoeling is om dat uit te breiden naar andere sectoren. ING Real Estate Finance is trouwens een van de investeerders die dat Madaster mogelijk maken", legt Oberhuber uit.

Cultuurverandering

Een organisatie die diensten verleent is iets heel anders dan een organisatie die gericht is op de verkoop van een product. Er is dus een verandering van de organisatiecultuur nodig. "Je moet alle werknemers op dezelfde lijn krijgen. Hoe zorg je ervoor dat je aan de noden van de klant voldoet, hoe maak je de dienst zoveel mogelijk op maat? En hoe zorg je ervoor dat het product wordt aangepast als de noden van de klant veranderen?"

Die omslag vereist een andere aanpak van de verschillende afdelingen. "Salesmanagers zullen meer naar de klant moeten luisteren, omdat het niet meer over verkoop, maar over een dienst gaat. Ontwerpers zullen op zoek moeten gaan naar duurzame materialen. Ze zullen bovendien manieren moeten zoeken om grondstoffen makkelijker te recupereren en producten eenvoudig te herstellen. De marketingafdeling zal het product op een andere manier in de markt moeten zetten en de afdeling finance zal eraan moeten wennen om producten op de balans te zetten."

Iedereen wint!

Wat Turntoo zeker niet wil doen, is bedrijven met het moraliserende vingertje wijzen. "Het moet een win-winsituatie blijven: ondernemingen mogen er ook geld aan verdienen. En het werkt: dit model genereert ‘recurring revenue’. Door iets te verhuren blijft het eigendom van de producent. Die producent kan ook na het eerste contract een nieuwe overeenkomst afsluiten en er vervolgens geld aan verdienen. Dat verlaagt het risicoprofiel van de onderneming en creëert een meer stabiele business. De onkosten voor investeringen kunnen ook gespreid worden over meerdere jaren. Bovendien wordt de onderneming getriggerd om de kosten voor onderhoud zo laag mogelijk te houden. En dat komt niet alleen de onderneming, maar de hele economie en het milieu ten goede."

Inspirerende voorbeelden

Er is intussen een golf aan ondernemingen bezig met de ontwikkeling van een circulair businessmodel. Vooral kleinere bedrijven slagen er makkelijker in om de overstap te maken.

  • Het Belgische bedrijf NNOF levert een circulair meubelconcept en begeleidt ondernemingen in hun evolutie naar een duurzame werkomgeving.
  • Het Nederlandse merk Mud Jeans is het eerste circulaire jeansmerk ter wereld. Het bedrijf startte in 2012 en verkoopt ondertussen jeans waarvan 30 procent bestaat uit gerecupereerde stof van de eerste collectie uit 2012.
  • Bij Gerrard Street kun je koptelefoons per maand huren. De onderdelen kun je zelf vervangen. Defecte onderdelen worden door de producent gerepareerd en weer ingezet.
  • Bosch is een pilootproject gestart en verhuurt koelkasten per maand. Het krijgt de apparaten na gebruik terug, waardoor het de grondstoffen kan recupereren.
  • Caterpillar denkt nog niet volledig circulair, maar heeft wel een hele lijn opgesteld met refurbished toestellen.
Wilt u ook duurzaam ondernemen?