circular-economy
Economie

24 maart 2017

De uitdagingen van het Belgische ziekenhuisstelsel in het licht van internationale ervaringen

In de context van de Belgische ziekenhuishervorming besliste ING om mee te werken aan een collectieve denkoefening met enkele Belgische ‘Key Opinion Leaders’. Zo willen we een constructieve bijdrage leveren aan de lopende hervorming op basis van een analyse van de ervaringen in vergelijkbare gezondheidszorgstelsels die een gelijkaardig proces doormaakten.

De Belgische ziekenhuishervorming

De beheerders van de Belgische gezondheidszorg kondigden een hervorming van de ziekenhuissector aan.

Deze hervorming zal alle aspecten van de ziekenhuissector aanpakken, met name:

  • de organisatie
  • de financiering
  • de regelgeving
  • het beheer
  • enzovoort.

Het algemene doel van deze hervorming is ons ziekenhuisstelsel aan te passen aan de nieuwe uitdagingen waarmee wij worden geconfronteerd. Ongeacht of dat nu demografische, epidemiologische, sociale, technologische of financiële uitdagingen zijn.

De Belgische gezondheidzorg in perspectief

In het merendeel van de ons omringende landen zijn dezelfde soort hervormingen doorgevoerd. Ook daar zijn de gezondheidszorgsystemen zeer complex en worden er regelmatig maatregelen uitgevoerd om vervolgens weer te worden gecorrigeerd of gewijzigd. Die volatiliteit kan soms onverwachte gevolgen met zich meebrengen en leiden tot onzekerheid over de verwachte resultaten. Bovendien brengen gezondheidszorgsystemen belanghebbenden bijeen die een andere positie kunnen hebben in verband met de maatregelen.

We hebben België op diverse punten vergeleken met de ons omringende landen. Zo zijn we tot een aantal vaststellingen gekomen die de basis vormden voor onze denkoefening:

  • Wanneer we de uitgaven voor gezondheidszorg meten in verhouding tot het bbp van het land, bevindt België zich in de groep met lage uitgaven. De voorbije jaren zijn deze uitgaven echter aanzienlijk gegroeid.
  • De rechtstreekse deelname van de patiënten aan de financiering van de gezondheidszorg ligt het hoogst in ons land, enerzijds via de rechtstreekse uitgaven (out of pocket) anderzijds via een hoog belastingniveau.
  • Het aantal artsen ligt eerder laag in vergelijking met de geanalyseerde landen. Bovendien is de relatie tussen de vergoedingswijze van de artsen en de ziekenhuisfinanciering een vrij complexe zaak, waarover van ziekenhuis tot ziekenhuis onderhandeld wordt.
  • Wat het beheer van de bedden betreft, is België een van de landen met het hoogste aantal ziekenhuisbedden voor acute ziektes per 100 inwoners en ligt de gemiddelde verblijfsduur per opname in ons land vrij hoog.
  • België is een van de landen waar het zorgpersoneel het grootste aantal patiënten verzorgt, met een bezettingsgraad die nauwelijks geëvolueerd is, hoewel de in het ziekenhuis behandelde gevallen complexer worden.
  • De Belgische gezondheidszorg is heel toegankelijk in vergelijking met de geanalyseerde landen.
De verwachte effecten van de aangekondigde hervorming

Aan de hand van de resultaten die in de ons omringende landen behaald werden na de doorgevoerde hervormingen, kunnen we al enigszins vooruitlopen op de effecten van de aangekondigde hervorming in België.

Meer bepaald kunnen we belangrijke gegevens afleiden uit recente hervormingen in twee nabijgelegen landen:

  • In Frankrijk heeft de tarifering volgens activiteit grotendeels positieve gevolgen gehad voor de productiviteit van de ziekenhuizen en tot een daling geleid van de gemiddelde verblijfsduur en van het aantal ziekenhuisbedden. Er was ook een algemene tendens naar specialisatie van het zorgaanbod in gebieden waar verschillende ziekenhuizen naast elkaar bestaan.
  • In Zwitserland werd in 2012 het SwissDRG-model ingevoerd. Dit systeem maakte het mogelijk om zowel de gemiddelde verblijfsduur als het aantal vereiste bedden terug te dringen. Er was een verschuiving naar verzorging na een ziekenhuisopname in bijvoorbeeld medisch-sociale instellingen. Daarnaast zijn de ambulante prestaties heel sterk toegenomen.

We hadden ook belangstelling voor het financieringsmodel van de ACO:

  • In de VS werd een nieuw financieringsmodel ingevoerd waarbij de zorgverlening van verschillende actoren wordt geïntegreerd (de ACO's, Accountable Care Organizations), met positieve gevolgen. Dit zowel vanuit economisch oogpunt als voor de kwaliteit van de verstrekte prestaties en van de behaalde klinische resultaten.

In al deze gevallen, maar ook in andere landen waar eerder gelijkaardige hervormingen werden doorgevoerd, kende de medisch-sociale sector een sterke ontwikkeling. Dit droeg bij, wat bijdroeg tot het garanderen van de continuïteit van de zorgverlening en de verhoogde efficiëntie van het ziekenhuisstelsel.

Uitdagingen voor de hervorming

Vertrekkende van deze gegevens en vaststellingen bepaalt het rapport de voornaamste uitdagingen van de aangekondigde hervorming ende gevolgen die deze hervorming zou kunnen hebben in de volgende domeinen:

  • Algemene aansturing van het stelsel. Hoe het institutionele beheer van de gezondheidszorg vereenvoudigen en de samenwerking tussen de gezondheidszorgsector en de medisch-sociale sector bevorderen.
  • De oprichting van ziekenhuisnetwerken in een gebied kan alleen georganiseerd worden met een volledige forfaitarisering van de ziekenhuisfinanciering.
  • Betrokkenheid van de zorgverleners bij het beheer en de financiering van de netwerken. De vergoedingswijzen van de artsen moeten afgestemd zijn op de doelstellingen van de hervorming.
  • De algemene samenhang van het gezondheidszorgstelsel. De ziekenhuizen vormen slechts een deel van het gezondheidszorgstelsel en het is wenselijk en noodzakelijk dat de perimeter van de hervorming uitgebreid wordt naar andere actoren en sectoren dan enkel de ziekenhuizen.
Conclusie van de studie

Tot slot wordt in het rapport een belangrijk aspect in verband met de doorvoering van de hervorming onderstreept: het is belangrijk om te differentiëren en om, los van de 'dringende' maatregelen van kostenbeheersing, maatregelen te nemen die ons gezondheidszorgstelsel diepgaand en structureel wijzigen en de financiering ervan op lange termijn garanderen. Deze veranderingen veronderstellen een grondige mutatie van dit stelsel.

Geïnteresseerd in de volledige studie?