Is de effectentaks (niet) vernietigd?

Onlangs heeft het Grondwettelijk Hof zich uitgesproken over de wettelijkheid van de effectentaks. Wat heeft het Hof precies beslist, en in welke mate is dat voor u als belegger goed nieuws?

Effectentaks

De effectentaks is een jaarlijkse ‘abonnementstaks’ op effectenrekeningen van meer dan 1 miljoen euro. Daarbij worden in principe ALLE financiële producten, beursgenoteerd of niet, die op een effectenrekening staan, geviseerd (aandelen, obligaties, structured notes, warrants, kasbons, schatkistcertificaten, OLO’s, sprinters, sicav’s, enz). Verzekeringsproducten vallen in principe niet onder de effectentaks, behalve de tak-23 producten.

De effectentaks is niet van toepassing is op aandelen op naam. Dergelijke aandelen staan immers evenmin op een effectenrekening. Ze staan ingeschreven in het aandelenregister van de vennootschap (zie evenwel verder met betrekking tot de omzetting van effecten die op een effectenrekening staan in effecten op naam!).

De effectentaks viseert effectenrekeningen met meer dan 1.000.000 euro

Wie wordt er belast?

Wie de titularis van de effectenrekening is, doet er niet toe. Zowel natuurlijke personen als vennootschappen (en dus ook maatschappen!), vzw’s, stichtingen,… die een effectenrekening van meer dan 1.000.000 euro hebben, zullen de effectentaks dus moeten betalen.

Het doet er evenmin toe hoeveel titularissen van de rekening er zijn en welke hoedanigheid ze hebben. Doordat een effectenrekening met een gemiddelde waarde van meer dan 1 miljoen euro zélf belast wordt, is het aantal rekeninghouders of een eventuele uitsplitsing van de tegoeden in blote eigendom en vruchtgebruik niet relevant. Bijvoorbeeld een geërfde effectenrekening van 1.200.000 euro die door drie kinderen samen aangehouden wordt, is aan de taks onderworpen, ook al heeft elk kind slechts recht op 400.000 euro.

Daartegenover staat dat de verschillende effectenrekeningen die iemand heeft, in principe ook niet opgeteld moeten worden. Heeft u bijvoorbeeld 3 miljoen euro aan beleggingen die u uit veiligheidsoverwegingen over zes effectenrekeningen van 500.000 euro gespreid heeft (al dan niet bij verschillende banken), dan hoeft u de taks in principe niet te betalen (zie evenwel verder met betrekking tot de bewuste opsplitsing van rekeningen om de taks te ontwijken!).

Hoe wordt de taks berekend?

De taks bedraagt 0.15% per jaar. Wie een effectenrekening van 2 miljoen euro heeft, zal dus jaarlijks 3.000 euro taks betalen. Voor rekeningen die net boven de grens van 1 miljoen euro liggen, is een beperking van de taks voorzien (maar daar gaan we hier niet verder op in).

De belastbare basis voor de taks zal berekend worden per referentieperiode die in principe loopt van 1 oktober tot en met 30 september van het daaropvolgende jaar. Er wordt een gemiddelde van de tegoeden berekend op basis van vier referentietijdstippen: 31 december, 31 maart, 30 juni en 30 september (behalve in geval van de afsluiting van de effectenrekening of in sommige gevallen van een verhuis naar het buitenland met behoud van de Belgische effectenrekening). Onder andere de opening van een rekening zorgt niet voor een ander referentiepunt.

Antimisbruikbepaling

In de wet worden expliciet twee specifieke ontsnappingsroutes gesloten, namelijk de splitsing van uw effectenrekening in meerdere nieuwe effectenrekeningen binnen dezelfde bank, en de omzetting van (gedematerialiseerde) effecten aangehouden op een effectenrekening in effecten op naam. Na dergelijke ingrepen is uw effectenrekening met andere woorden nog altijd belastbaar, alsof u die ingrepen niet had gedaan. Er is op basis van de wettekst steeds en onweerlegbaar sprake van fiscaal misbruik, zonder dat de fiscus misbruik hoeft aan te tonen, zelfs als u andere motieven heeft dan belastingontwijking.

Daarnaast is er een meer algemene bepaling die ook alle vormen van ‘ontwijking’ van de effectentaks moet tegen gaan. Alles wat u doet waardoor het bedrag op uw effectenrekening onder de grens van 1 miljoen euro zakt of waarmee u vermijdt dat het boven de grens van 1 miljoen euro stijgt, kan als ‘fiscaal misbruik’ beschouwd worden, tenzij u zelf kunt aantonen dat u een andere dan een louter fiscale reden had om dat te doen. Deze antimisbruikbepaling is met andere woorden wél weerlegbaar. U heeft met andere woorden het recht om te bewijzen dat (hoofdzakelijk) andere motieven aan de grondslag liggen van uw handeling(en) dan het ontwijken van de taks.

Had u vóór de invoering van de effectentaks reeds meerdere effectenrekeningen van elk afzonderlijk minder dan 1 miljoen euro maar die samen goed zijn voor meer dan 1 miljoen euro, dan vallen deze niet onder de antimisbruikbepalingen en blijft u in principe vrijgesteld van de taks. Heeft u bijvoorbeeld 3 miljoen euro aan beleggingen die u reeds enkele jaren geleden over zes effectenrekeningen van 500.000 euro gespreid heeft (al dan niet bij verschillende banken), dan moeten deze nu niet op basis van de antimisbruikbepaling samengeteld worden.

De algemene antimisbruikbepaling is (retroactief) van toepassing sinds 30 oktober 2020. Dat is de dag waarop de effectentaks in de media bekendgemaakt werd. Alle opsplitsingen van effectenrekeningen, omzettingen in aandelen op naam, enz. die sinds die dag gedaan zijn om aan de taks te ontsnappen, zijn dus niet aan de fiscus tegenstelbaar zodat u de taks toch zal moeten betalen.

Wat zegt het Grondwettelijk Hof?

Om te beginnen heeft het Grondwettelijk Hof het gros van de bezwaren die tegen de effectentaks ingebracht werden (in de in totaal zeven ingediende vernietigingsberoepen) niet weerhouden. Er komt dus sowieso geen volledige vernietiging van de effectentaks!

Het Hof vernietigt wel twee specifieke aspecten:

  • de specifieke antimisbruikbepaling (zie hoger) inzake de splitsing van uw effectenrekening in meerdere nieuwe effectenrekeningen binnen dezelfde bank en inzake de omzetting van effecten aangehouden op een effectenrekening in effecten op naam.
  • de retroactieve werking van de algemene antimisbruikbepaling voor de periode voorafgaand aan de inwerkingtreding van de wet, meer bepaald vanaf 30 oktober 2020 tot 26 februari 2021. 

Verder wijzigt er niets aan de effectentaks.

Concrete gevolgen van het arrest?

De vernietiging van de retroactieve werking van de algemene antimisbruikbepaling heeft voor de meeste mensen weinig of geen concrete gevolgen. Daar gaan we dan ook niet verder op in.

Ook de vernietiging van de specifieke antimisbruikbepalingen zal in de praktijk weinig of geen effect hebben, en wel hierom.

Heeft u een of meerdere belastbare effectenrekeningen bij een Belgische bank, dan moet die bank de effectentaks inhouden en doorstorten aan de staat. Splitst u een grote effectenrekening op in meerdere kleinere effectenrekeningen (die onder de grens van 1.000.000 euro duiken), dan moest de bank tot nu toe al uw rekeningen ‘globaliseren’ en de taks toch inhouden.

Voortaan moet de bank dat niet langer doen en zal ze enkel voor de rekeningen met meer dan 1.000.000 euro de taks moeten inhouden. De splitsing van een effectenrekening in meerdere effectenrekeningen bij dezelfde bank, wordt ingevolge het arrest van het Grondwettelijk Hof immers niet langer automatisch als ‘fiscaal misbruik’ beschouwd.

MAAR: dit betekent niet dat u voortaan sowieso aan de effectentaks ontsnapt door al uw effectenrekeningen van meer dan 1.000.000 in kleinere rekeningen op te splitsen of door uw effecten om te zetten in effecten op naam!

De algemene antimisbruikbepaling werd immers niet vernietigd! Die bepaling moet alle vormen van ‘ontwijking’ van de effectentaks tegen gaan (zie hoger). Met andere woorden, alles wat u doet waardoor het bedrag op uw effectenrekening onder de grens van 1 miljoen euro zakt of waarmee u vermijdt dat het boven de grens van 1 miljoen euro stijgt, kan als ‘fiscaal misbruik’ beschouwd worden, tenzij u zelf kunt aantonen dat u een andere dan een louter fiscale reden had om dat te doen. U moet met andere woorden een (aannemelijke) niet-fiscale reden kunnen voorleggen om uw effectenrekening te splitsen of (een deel van) uw effecten op naam te zetten.

Weet ook dat uw bank op geen enkele manier zal meewerken aan verrichtingen die (bewust) tot doel hebben de effectentaks te verminderen of te vermijden! U kunt met andere woorden wel aan uw bank kunnen vragen om uw (grote) effectenrekening te splitsen in meerdere kleinere effectenrekeningen, maar ze kan u wel vragen te bevestigen dat het niet uw bedoeling is de effectentaks te ontwijken.

In de praktijk verandert er weinig of niets aan de effectentaks

We kunnen dus concluderen dat het arrest van het Grondwettelijk Hof in de praktijk tot weinig of geen concrete verandering met betrekking tot de effectentaks zal leiden.

Goed om te weten is wel dat de vernietiging van die specifieke antimisbruikbepaling door het Grondwettelijk Hof retroactief werkt. Er moet met andere woorden gedaan worden alsof ze nooit bestaan heeft.

Wat betreft de jaarlijkse afrekening per 30 september 2022 waarbij uw rekeningen geglobaliseerd werden, zal u van de bank een nieuwe afrekening ontvangen zonder globalisering, dus rekening houdend met het arrest van het Grondwettelijk Hof. Let wel, dat betekent zoals gezegd niet dat u sowieso aan de taks ontsnapt (zie hoger)! Bij een controle kan de fiscus nog steeds de algemene antimisbruikbepaling inroepen. In dat geval moet u zelf kunnen aantonen dat u niet-fiscale motieven had om uw effectenrekening te splitsen of effecten op naam te zetten. Dit is een zaak tussen u en de fiscus, waar de bank niet in tussenkomt.

Wat eerdere afrekeningen betreft waarbij er geglobaliseerd werd, is de taks al aan de Staat gestort en zal de bank geen nieuwe berekening maken. Wenst u op basis van het arrest toch (gedeeltelijke) teruggave te bekomen, dan moet u zich rechtstreeks tot de fiscus wenden. De fiscus zal zich ook in dit geval mogelijk op de algemene antimisbruikbepaling beroepen om de teruggave te weigeren. In ieder geval kunt u de eventueel teveel ingehouden taks niet via de bank terugvorderen.

 

Conclusie:

  • Het Grondwettelijk Hof vernietigt enkel de specifieke antimisbruikbepaling die aan de effectentaks gekoppeld was, waardoor een splitsing van een bestaande effectenrekening in meerdere rekeningen bij dezelfde bank of de omzetting van effecten in effecten op naam automatisch als ‘fiscaal misbruik’ beschouwd werd.
  • Concreet verandert er voor de meeste beleggers die door de effectentaks getroffen worden, niets. Wel zal u desgevallend voor 2022 een correctie vanwege uw bank ontvangen indien de bank de taks ingehouden had nadat ze uw rekeningen geglobaliseerd had, of met op naam gezette effectenrekening gehouden had.