Private Banking

Laat het vruchtgebruik geen twee keer belasten!

Schenkt u een ‘eigen’ goed met voorbehoud van vruchtgebruik en wilt u dat dit vruchtgebruik bij uw overlijden aan uw echtgeno(o)t(e) toekomt, dan riskeert u twee keer belast te worden. Nochtans volstaat één keer. Hoe pakt u dat slim aan?

Het vruchtgebruik voorbehouden

In het kader van een successieplanning is een van de voornaamste bekommernissen vaak dat de ouders financieel niets te kort zullen komen op hun oude dag. Daardoor zijn veel mensen niet bereid om tijdens hun leven al onvoorwaardelijk een (groot) deel van hun vermogen weg te schenken. Daarom wordt vaak een deel van het vermogen aan de kinderen geschonken met voorbehoud van vruchtgebruik ten voordele van de ouders. Als vruchtgebruikers kunnen zij dan tot het einde van hun dagen van de (inkomsten van) de geschonken goederen blijven genieten (bijvoorbeeld de dividenden van een effectenportefeuille of de huurinkomsten van een onroerend goed).

Wanneer een van de ouders veel ‘eigen’ goederen heeft (die hij bijvoorbeeld via een schenking of erfenis verkregen heeft) die hij aan zijn kinderen schenkt met voorbehoud van vruchtgebruik, is het bovendien vaak de bedoeling dat zijn of haar echtgeno(o)t(e) nog van dat vruchtgebruik kan blijven genieten wanneer hij of zij de schenker overleeft. Daarom wordt bij een schenking van ‘eigen’ goederen met voorbehoud van vruchtgebruik vaak voorzien dat dit vruchtgebruik bij het overlijden van de schenker, aan de langstlevende echtgeno(o)t(e) toekomt (zogenaamde ‘terugval’ van het vruchtgebruik).

Twee keer belast!

Een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik, niet alleen van een onroerend goed maar ook van een roerend goed (bijvoorbeeld een som geld of een effectenportefeuille), kunt u enkel via de notaris doen. Dat betekent dat er sowieso schenkingsrechten betaald moeten worden. De notaris is immers verplicht alle akten die bij hem verleden worden, te laten registreren.

Op het vruchtgebruik betaalt u vaak twee keer!

Hoewel enkel de blote eigendom weggeschonken wordt, worden de schenkingsrechten berekend op de waarde van de volle eigendom van het geschonken goed. Ook al krijgen uw kinderen met andere woorden enkel de blote eigendom, toch betalen ze ook op de waarde van het vruchtgebruik schenkingsrechten.

Vervolgens zijn er ook bij de ‘terugval’ van het vruchtgebruik schenkings- of successierechten verschuldigd, afhankelijk van het gewest.

Schenking van roerende goederen

Wanneer bij het overlijden van de schenker het vruchtgebruik toekomt (‘terugvalt’) aan de langstlevende echtgeno(o)t(e), betaalt hij of zij in het Vlaams Gewest schenkingsrechten op de waarde van het vruchtgebruik (voor zover de terugval van het vruchtgebruik tijdens het leven van de schenker aanvaard werd). In rechte lijn (lees: voor uw (klein)kinderen) bedragen de schenkingsrechten voor roerende goederen in Vlaanderen 3%.

In het Waals en het Brussels Gewest wordt de terugval van het vruchtgebruik bij een schenking van roerende goederen als een ‘fictief legaat’ beschouwd, en moeten er dus successierechten op betaald worden (die tot 30% kunnen oplopen).

Schenking van onroerende goederen

In de drie gewesten moeten er op de terugval van het vruchtgebruik op onroerende goederen progressieve schenkingsrechten betaald worden (lees: hoe hoger de waarde van het geschonken onroerend goed, hoe hoger het tarief van de schenkingsrechten kan oplopen, tot 27% in de hoogste schijf).

Het vruchtgebruik wordt dus in de drie gewesten twee keer belast, ongeacht of er roerende of onroerende goederen geschonken worden.

Gaat het om een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik van een onroerend goed, dan is er in Vlaanderen en Wallonië (niet in Brussel!) ook nog eens sprake van het zogenaamde ‘progressievoorbehoud’. Dat betekent dat de waarde van (de terugval van) het vruchtgebruik bij de andere onroerende goederen in de nalatenschap gevoegd wordt. Daardoor wordt het tarief op die andere onroerende goederen (mogelijk) naar een hogere tariefschijf in de successierechten ‘opgeduwd’.

Pak het anders aan!

Die dubbele schenkingsrechten zijn vermijdbaar! En dit op een perfect legale manier. U kunt de schenking immers ook op een enigszins andere manier aanpakken, met min of meer hetzelfde resultaat. Dat doet u door de blote eigendom aan uw kinderen te schenken, en het vruchtgebruik niet voor uzelf voor te behouden, maar het aan uw echtgeno(o)t(e) te schenken.

Schenk de blote eigendom en het vruchtgebruik afzonderlijk

Op die manier betalen uw kinderen enkel schenkingsrechten op de blote eigendom (er is immers geen voorbehoud van vruchtgebruik en dus worden de schenkingsrechten niet op de waarde van de volle eigendom berekend). Uw echtgeno(o)t(e) betaalt schenkingsrechten op de waarde van het vruchtgebruik.

Wanneer u later overlijdt, is er ook geen ‘terugval’ van het vruchtgebruik aan uw langstlevende echtgeno(o)t(e), zodat deze er ook geen schenkingsrechten op moet betalen. Hij of zij heeft immers het vruchtgebruik al.

Hoe dekt u zich dan in?

Het zou immers ook kunnen dat niet u maar uw echtgeno(o)t(e) eerst overlijdt. In dat geval zal het vruchtgebruik dat hij of zij via de schenking verkregen heeft, ‘uitdoven’ en terug bij de blote eigendom gevoegd worden (het ‘dooft uit’) die u aan de kinderen geschonken heeft. Zij hoeven daarop geen successierechten (of schenkingsrechten) te betalen. Dat vruchtgebruik bent u dus kwijt, en dat is natuurlijk niet de bedoeling.

Laat de schenking naar u terugkeren als uw echtgeno(o)t(e) eerst overlijdt.

U lost dat eenvoudig op door in de schenkingsakte een ‘beding van conventionele terugkeer’ aan de schenking te koppelen, zodat de geschonken goederen (in dit geval dus het vruchtgebruik) naar u terugkeren in geval uw echtgeno(o)t(e) voor u overlijdt. Dat vruchtgebruik zal dan niet uitdoven en bij de blote eigendom van uw kinderen aanwassen, maar bij u terecht komen. Op deze terugkeer moeten geen schenkings- of successierechten betaald worden.

Wat als u er spijt van krijgt?

Stel dat uw huwelijk spaak loopt nadat u de schenking van het vruchtgebruik aan uw echtgeno(o)t(e) gedaan heeft. Hij of zij blijft dan in principe het vruchtgebruik op úw effectenportefeuille of onroerend goed behouden. U heeft het immers aan hem of haar geschonken.

U kunt de schenking aan uw echtgeno(o)t(e) altijd herroepen!

Het voordeel van een schenking aan een echtgeno(o)t(e) is evenwel dat u deze schenking op elk moment kunt ‘herroepen’ (lees: volledig ongedaan maken), tenzij die schenking in een huwelijkscontract gedaan werd (dat is immers een ‘contract’ en dat kan enkel met instemming van beide partijen ongedaan gemaakt worden). U hoeft die herroeping zelfs niet te motiveren. Daar is ook geen fiscale kost aan verbonden. 

Op die manier bent u dus volledig ingedekt en heeft de schenking hetzelfde effect als bij een schenking met voorbehoud van vruchtgebruik en terugval aan de langstlevende echtgeno(o)t(e).

Merk tenslotte op dat in het Waals en het Brussels Gewest is het ‘wettelijk opvolgend vruchtgebruik’ (dat bij de recente hervorming van het erfrecht ingevoerd werd en dat door de langstlevende bij het overlijden van de schenker-vruchtgebruiker verkregen wordt op de goederen die met voorbehoud vruchtgebruik geschonken werden) onbelast is. Door van het wettelijk opvolgend vruchtgebruik gebruik te maken, bereikt u dus hetzelfde resultaat. In Vlaanderen wordt dit wettelijk opvolgend vruchtgebruik daarentegen principieel wél belast, en is het sowieso aangewezen de hierboven beschreven techniek toe te passen. 

Conclusie:

  • Schenkt u een ‘eigen’ goed aan uw kinderen met voorbehoud van vruchtgebruik en laat u dat vruchtgebruik ‘terugvallen’ aan uw langstlevende echtgeno(o)t(e), dan moeten er op dat vruchtgebruik zowel op het ogenblik van de schenking als bij de terugval schenkingsrechten of successierechten betaald worden.
  • U kunt dat vermijden door de blote eigendom aan uw kinderen te schenken en het vruchtgebruik aan uw echtgeno(o)t(e), in plaats van het voor uzelf voor te behouden.
  • Om ervoor te zorgen dat dit vruchtgebruik toch bij u terechtkomt ingeval uw echtgeno(o)t(e) eerst zou overlijden, koppelt u aan de schenking een ‘beding van conventionele terugkeer’. Daarop zijn geen schenkings- of successierechten verschuldigd.
  • Mocht uw huwelijk spaak lopen na de schenking, dan kunt u deze in principe op een eenvoudige manier herroepen zodat het vruchtgebruik terug bij u terechtkomt.

Wenst u meer informatie?

Neem contact met ons op voor meer informatie, een vrijblijvende afspraak of telefonisch advies.