Gezin

18 maart 2021

Financiële kennis van jonge Belgen: hiaten en ongelijkheden

Een spaarpotje opbouwen, budgetteren, verantwoord lenen … niet elke jongere heeft die vaardigheden onder de knie. Hoe kan je hen als ouder helpen om bewust(er) met centen om te gaan?

Een belangrijk deel van de Belgische jongeren geeft zichzelf een lage score als het op geldzaken aankomt. Uit onderzoek van Febelfin bij 2.000 jongeren blijkt dat een kwart van de ondervraagden zichzelf slechts 0 tot 5 op 10 geeft. Vooral over lenen, verzekeren, pensioensparen en belastingen geven jongeren aan weinig te weten. Bijna de helft weet niet hoe aan budgetbeheer te doen en driekwart van de jongeren weet niet dat banken spaargeld omzetten in leningen.

Bijna de helft van de jongeren haat het om met geldzaken bezig te zijn. Er blijkt dan ook een sterk verband te zijn tussen financiële kennis, betrokkenheid en geldproblemen: wie minder goed op de hoogte is van zijn financiële zaken, houdt zich minder graag bezig met geldkwesties én heeft vaker geldproblemen. Op die manier komt een vicieuze cirkel tot stand.

Andere onderzoeken naar de financiële geletterdheid bij jongeren bevestigen die vaststellingen. “De gemiddeldes uit al die onderzoeken verbergen veel extremen", vertelt Ilse Cornelis, onderzoeker aan het Centrum voor budgetadvies en -onderzoek van de Thomas More-hogeschool. "Aan de ene kant is er een groep die helemaal mee is. Aan de andere kant is er nog steeds een groep jongeren die het basisniveau van financiële geletterdheid niet haalt. Zij slagen er bijvoorbeeld niet in om een factuur correct te interpreteren of herkennen de waarde van een eenvoudig budget niet."

"Bijna de helft van de jongeren weet niet hoe aan budgetbeheer te doen."

Meer dan kennis

Financiële geletterdheid is meer dan rente kunnen berekenen, of begrijpen wat inflatie betekent. Attitudes en gedrag zijn even belangrijk. “Je mag dan wel perfect weten wat een obligatie is, als je vindt dat geld altijd meteen moet rollen, dan is er ook een probleem. Het draait dus niet enkel om wat je weet, maar ook om hoe je tegenover geldzaken staat en hoe je ermee omgaat. Weten dat je je bankkaart niet aan vrienden mag uitlenen, bijvoorbeeld”, stipt Ilse Cornelis aan. Opvallend: meisjes scoren op dat vlak een stuk anders dan jongens. “Terwijl jongens het gemiddeld beter doen in financiële kennis, blinken meisjes meer uit in attitude. Als het op geld aankomt denken meisjes vaker op langere termijn dan jongens.”

Piekeren over geld

Uit onderzoek van Febelfin blijkt ook dat 4 op de 10 jongeren piekeren over hun financiële situatie. De verleidingen om spullen en belevenissen te kopen en 'mee te zijn' zijn sterker dan ooit terwijl geld minder tastbaar wordt. Ook praten jongeren nog steeds te weinig over geldzaken en hun geldzorgen. Naast financiële problemen kan dit ook stress veroorzaken. En die stress heeft ook een impact op de studies, het gezin en de gezondheid.

Kwetsbare groep

De meeste jongeren begrijpen dat geld niet zomaar uit de muur stroomt als je op een paar knopjes duwt, maar dat is dus niet voor iedereen het geval. Dat er nog een belangrijke groep slecht scoort, is een gedeelde verantwoordelijkheid. Van de ouders en opvoeders, van de school, van de jongere zelf en ook van financiële instellingen. Die groep van kwetsbare jongeren op sleeptouw nemen is belangrijk. Jongeren (en volwassenen) die weinig financieel inzicht hebben, lopen meer kans om zich in diepe schulden te steken, onverantwoorde financiële risico’s te nemen en foute beslissingen te maken die lang kunnen doorwegen.

Op de schoolbanken

De voorbije jaren zijn er verschillende initiatieven genomen om kinderen en jongeren meer financieel bewustzijn bij te brengen. Organisaties zoals Wikifin (van het FSMA, de Autoriteit voor Financiële Diensten en Markten), Febelfin (koepelorganisatie van Belgische banken) en heel wat banken leveren vandaag al inspanningen op vlak van financiële educatie.

Ook het onderwijs is op de kar gesprongen. In Vlaanderen is financiële geletterdheid vorig jaar opgenomen in de eindtermen. Dat houdt in dat jongeren vanaf het eerste tot en met het zesde middelbaar financiële educatie krijgen. In het Franstalig onderwijs maakt financiële opvoeding dan weer deel uit van de competenties ‘duurzaamheid’ en ‘burgerschap’.

Ontdek hoe ING bijdraagt aan de financiële geletterdheid

Financiële ongeletterdheid is vaak een verborgen fenomeen in ons land. In de huidige maatschappij, waar digitaal de norm is, kunnen sommigen de boot missen. Samen met de Koning Boudewijnstichting biedt ING elk jaar financiële ondersteuning voor maatschappelijke projecten die bijdragen aan de ontwikkeling van de circulaire economie, digitale inclusie en financiële educatie. Naast het informeren en adviseren van klanten, lanceerde ING ook verschillende initiatieven om kinderen en jongeren slim met geld te leren omgaan, zoals The Money Talk.

Het goede voorbeeld

Initiatieven in het onderwijs en vanuit de financiële wereld zijn op zich heel waardevol, maar hét grote verschil maken dus vooral de ouders. “Hoe de financiële keuzes van volwassenen er uitzien, hangt voor een groot stuk af van wat ze thuis geleerd hebben. Kinderen zijn sterk in kijken en kopiëren: ze observeren en doen anderen na. Onderzoek na onderzoek bevestigt dat. Groei je op in een gezin waar de ouders geen of weinig financiële competenties hebben, dan is de kans groot dat je dat meeneemt voor het leven.”

"Hoe de financiële keuzes van volwassenen er uitzien, hangt voor een groot stuk af van wat ze thuis geleerd hebben."

5 gouden tips van Ilse

1. Kinderen zien hun ouders als rolmodel. Hoe je zelf met geld omgaat, is voor hen de norm. Rolmodel zijn kan bijvoorbeeld door een leuk uitje te doen zonder geld uit te geven, zoals een dagje spelen in een provinciaal domein en een eigen lunchpakket meenemen.

2. Praat over geld met je kind, ook (in grote lijnen) over je eigen geld als je je daar comfortabel bij voelt. Laat je kind meekijken als je een huishoudbudget opstelt. Leg uit wat het betekent om een woning te kopen of te huren. Enzovoort.

3. Betrek je kind bij aankopen. Een simpele trip naar de supermarkt kan al ontzettend leerrijk zijn: reclamefolders uitpluizen, een boodschappenlijstje opstellen (en je eraan houden), prijzen vergelijken in de rekken, kritisch naar kortingen kijken, veilig betalen met de kaart, het kassaticket checken …

4. Als je er de budgettaire ruimte voor hebt, dan is zakgeld een goed idee. Ook kleine bedragen kunnen erg waardevol zijn als ‘leergeld’. Je kind leert op die manier om keuzes en afwegingen te maken. Bij oudere kinderen en jongeren kan je voor een bankkaart opteren. Enkele tips in dit artikel.

  • Het volstaat niet om je kind af en toe wat geld toe te schuiven. Zakgeld staat synoniem met goede afspraken.
  • Bepaal wat je kind wel en niet van het zakgeld moet betalen.
  • Spreek af hoe lang je kind met het bedrag moet doen.
  • Geef steeds hetzelfde bedrag op een vast tijdstip.
  • Laat ruimte om fouten te maken, die maken ze als kind beter nu dan later als volwassene (met grotere bedragen). Grijp niet meteen in.
  • Op = op. Dat hoort bij het leerproces.

5. Geldzaken doen we steeds meer digitaal. Een veilig paswoord kiezen, een kritische houding tegenover informatiebronnen op het internet, alert zijn voor phishing ... Ook dat is financiële opvoeding.

Hoe is het met jouw financiële kennis?

Ga naar ing.be/mijn-geld voor tips en tricks om je budget te beheren