Pensioen

Wat kan je als zelfstandige verwachten van je pensioen?

Voorziet de overheid een pensioen voor zelfstandigen? Hoeveel bedraagt zo’n pensioen? Kan ik het zelf simuleren? En zijn er manieren om het aan te vullen?

Volgens de OESO ligt het wettelijk pensioen in België gemiddeld 38,1% lager dan het laatste loon (netto). Voor ondernemers is de terugval nog groter, want hun pensioen ligt sowieso lager dan werknemers. Kom hier meer te weten over het wettelijke pensioen van zelfstandigen. 

Is er een wettelijk minimumpensioen voor zelfstandigen?

Ja, dat is er. Na een carrière van 45 jaar bedraagt het gewaarborgd minimumpensioen voor een alleenstaande zelfstandige 1.502,78 euro bruto per maand. Het minimum gezinspensioen komt op 1.877,89 euro per maand. Maar om recht te hebben op het minimum pensioen, moet je wel een loopbaan van minstens 30 jaar hebben. Als je loopbaan korter is, dan wordt je pensioen berekend op basis van je beroepsinkomen. Stel, je hebt een loopbaan van 33 jaar als zelfstandige achter de rug, dan bedraagt je wettelijk pensioen 33/45 van het bovenstaand bedrag.

Niet elke zelfstandige heeft een zuivere loopbaan. Als je ook een poos als werknemer aan de slag was, kan je in aanmerking komen voor een gewaarborgd minimumpensioen voor een gemengde loopbaan. Een voorwaarde is dat je minstens twee derde van een volledige loopbaan (45 jaar) werkte. Bij de berekening van het gewaarborgd minimumpensioen houdt elk stelsel rekening met de vervulde loopbaan in het eigen stelsel.

Een voorbeeld:

Stel: je hebt 25 loopbaanjaren als werknemer en 15 als zelfstandige in hoofdberoep. Dan zal je gewaarborgd minimumpensioen als werknemer berekend worden als 25/45 van het minimumpensioen voor werknemers, plus 15/45 van het minimumpensioen voor zelfstandigen (die bedragen zijn evenwel gelijk voor beide stelsels).

Let wel: als je een hoger pensioenbedrag dan het minimum krijgt als werknemer, dan heb je geen recht op het integrale gewaarborgd minimumpensioen als zelfstandige. Stel dat je als alleenstaande 1.000 euro pensioen krijgt voor je loopbaan van 25 jaar als werknemer, in plaats van het minimumpensioen van 834,88 euro (omdat je bijvoorbeeld een hoog loon had). Je zou daarnaast in theorie ook 500,93 euro minimumpensioen krijgen voor je loopbaan van 15 jaar als zelfstandige. Maar de som (1.000 euro + 500,93 euro= 1.500,93 euro) van beiden overstijgt daarmee het maximaal gewaarborgd minimuminkomen van 1.335,81 euro (834,88 + 500,93 euro). Van het maandminimum dat je als zelfstandige ontvangt, zal dan het verschil (165,12 euro) afgetrokken worden.  

Je merkt dat het berekenen van je pensioen ingewikkeld is, met heel veel regeltjes. Gelukkig bestaat er een handige tool die je pensioen voor jou berekent: op MyPension.be kan je zowel je wettelijk pensioen simuleren als de stand van je aanvullend pensioen opvolgen. 

Wettelijk pensioen volstaat niet: start een (sociaal) VAPZ op

Een wettelijk pensioen ligt niet zo heel hoog. Zelf aan je pensioen bouwen is dus de boodschap, zeker als ondernemer. Een extra appeltje voor de dorst aanleggen én tegelijk een fiscaal voordeel scoren kan met een Vrij Aanvullend Pensioen voor Zelfstandigen, kortweg VAPZ.

Een VAPZ is zowel toegankelijk voor ondernemers met een vennootschap, als voor zelfstandigen zonder vennootschap. Er bestaan twee soorten van het VAPZ: een gewoon VAPZ en een sociaal VAPZ.

Verschillen tussen VAPZ en sociaal VAPZ

In een VAPZ kan je jaarlijks tot 8,17% van je netto belastbaar inkomen storten (met een plafond van 3.447,62 euro in 2022). Dat geld komt in een tak-21 product. Zo’n product biedt een gegarandeerde rente, eventueel aangevuld met een winstdeelname. De gestorte bedragen zijn fiscaal aftrekbaar, want je kan ze inbrengen als beroepskosten. Hierdoor betaal je minder belastingen en sociale bijdragen. In tegenstelling tot een groepsverzekering (voor werknemers) of levensverzekering, betaal je op de stortingen in een VAPZ geen premietaks.

Een sociaal VAPZ steunt op dezelfde principes als een VAPZ, maar er zijn wel verschillen. Het bedrag dat je mag storten is hoger: 9,4 % van je netto belastbaar inkomen (plafond van 3.966,67 euro in 2022). 10 procent van het bedrag dat je stort gaat naar het afdekken van sociale risico’s. Wat er precies gedekt wordt, hangt af van aanbieder tot aanbieder. Je geniet ook van extra inkomensbescherming bij onder meer arbeidsongeschiktheid, moederschap en overlijden.

Wat levert een (sociaal) VAPZ precies op?

Je kan makkelijk zelf becijferen hoeveel je opbouwt en hoeveel je fiscaal voordeel bedraagt. 

Stel dat je bruto jaarinkomen (min beroepskosten) 100.000 euro bedraagt en je het maximum van 3.477,60 euro per jaar stort in een gewoon VAPZ. Dan bedraagt je fiscaal voordeel jaarlijks 1.844,47 euro. Na 20 jaar heb je een kapitaal bijeen gespaard van 88.819,20 euro en heb je een fiscaal voordeel van 36.889,32 euro gedaan.

Kies je voor een sociaal VAPZ? Dan kan je bij een bruto jaarinkomen (min beroepskosten) van 100.000 euro het maximum van 3.966,67 euro per jaar storten. Je fiscaal voordeel bedraagt op die manier jaarlijks 2.122,2 euro. Na 20 jaar heb je een kapitaal bijeen gespaard van 102.189,60 euro1 en heb je een fiscaal voordeel van 42.443,9 euro gerealiseerd.

Let wel, het kapitaal dat je opbouwde via een (sociaal) VAPZ kan je niet vervroegd opnemen. Je moet minstens 60 jaar zijn. Er is wel een uitzondering. Je kan namelijk al voor je 60ste een deel van je kapitaal opnemen als je het gebruikt voor vastgoeddoeleinden.

Bij de uitkering van je kapitaal wordt er een belasting geheven. Afhankelijk van je pensioenleeftijd wordt hiervoor een fictieve rente gehanteerd, die varieert van 3,5 tot 5%. Die fictieve rente moet je dan 10 jaar (als je op of na 65 op pensioen gaat) of 13 jaar (als je voor je 65 op pensioen gaat) lang aangeven op je belastingbrief. Op dit bedrag betaal je dan belasting volgens de progressieve schijven in de personenbelasting.

Begin vandaag al aan je pensioen te werken