Successie

4 april 2019

De nieuwe erfwet kan tot familieruzies leiden

We erven niet meer zoals voorheen. De erfwet is veranderd en de rechten van de langstlevende echtgenoot zijn gewijzigd.

Tijdens het financieel ontbijt dat afgelopen donderdag door La Libre Belgique en de blog MoneyStore werd georganiseerd, zetten Frédéric Lalière, advocaat te Brussel en universitair docent aan de VUB, en Colette Téchy, juridisch adviseur Wealth Analysis and Planning bij ING Private Banking, de zeer concrete gevolgen van de nieuwe erfwet uiteen.

Behoud van vruchtgebruik

In eerste instantie heeft deze wet de rechten van de langstlevende echtgenoot enigszins gewijzigd. Hij blijft echter in heel wat opzichten beschermd. “Sinds deze nieuwe wet van kracht is geworden, hebben we de langstlevende echtgenoten gerust moeten stellen. Bij een overlijden wordt het huwelijksvermogensstelsel namelijk ontbonden. Maar het is dit huwelijksvermogensstelsel dat bepaalt welke goederen onder de nalatenschap voor de langstlevende echtgenoot vallen”, legt Colette Téchy uit. In de nalatenschap beschikt de langstlevende echtgenoot over een recht van vruchtgebruik op de boedel van de overleden echtgenoot met een minimaal vruchtgebruik van 50% op deze goederen. Daarnaast heeft hij automatisch het vruchtgebruik over de gezinswoning en de inboedel van de woning. Dit vruchtgebruik kan worden omgezet in een kapitaal, maar let op: hoe ouder de echtgenoot is, hoe minder waarde dit vruchtgebruik heeft. Het na de omzetting ontvangen kapitaal kan dus betrekkelijk gering zijn. Hierbij wordt opgemerkt dat nooit een omzetting door de kinderen kan worden geëist in verband met de gezinswoning. De langstlevende echtgenoot heeft dus de zekerheid dat hij in de gezinswoning mag wonen (of deze mag huren).

De langstlevende echtgenoot heeft de zekerheid dat hij in de gezinswoning mag wonen
En wat gebeurt er in nieuw samengestelde gezinnen?

“In een nieuw samengesteld gezin zijn de rechten van de langstlevende echtgenoot hetzelfde. Zelfs als er kinderen uit een eerste huwelijk zijn, bestaat nog steeds dat recht van vruchtgebruik over de gezinswoning. Voortaan kunnen de echtgenoten echter bij huwelijksovereenkomst volledig afstand van hun erfdeel doen als er kinderen uit een eerder huwelijk zijn. Maar dat veronderstelt de voorafgaande instemming van beide echtgenoten”, verduidelijkt Frédéric Lalière. In nieuw samengestelde gezinnen kunnen zowel de kinderen uit een vorig huwelijk als de langstlevende echtgenoot eisen dat het vruchtgebruik wordt omgezet in een kapitaal. Deze omzettingsmogelijkheid heeft echter geen betrekking op het vruchtgebruik over de gezinswoning.

Zelfs als er kinderen uit een eerste huwelijk zijn, bestaat nog steeds dat recht van vruchtgebruik over de gezinswoning.

Erfovereenkomsten

En wat is de positie van de kinderen? Met de nieuwe wet is de erfrechtelijke reserve gewijzigd. “Voortaan kunt u vrij beschikken over 50% van uw erfenis. Dat veronderstelt dat één of meer kinderen in de verdeling kunnen worden bevoordeeld, met inachtneming van de erfrechtelijke reserve. Als vóór het overlijden schenkingen hebben plaatsgevonden, hebben de erfgenamen echter altijd de mogelijkheid om een vordering tot inkorting in te stellen”, voegt Frédéric Lalière eraan toe. Wanneer schenkingen met voorbehoud van vruchtgebruik zijn verricht, moet erop worden gelet dat dit vruchtgebruik wordt voortgezet. Dit wil zeggen dat de langstlevende echtgenoot nog steeds van dit vruchtgebruik kan profiteren. Een grote verandering die in de nieuwe erfwet is doorgevoerd, is de mogelijkheid om erfovereenkomsten op te stellen. Wat wordt daarmee bedoeld? Het gaat om gerichte of globale overeenkomsten die veronderstellen dat alle leden van een familie (vader en/of moeder en erfgenamen in rechte lijn) vóór het overlijden van de bloedverwanten in de opgaande lijn overeenstemming bereiken over de verdeling van de goederen in geval van nalatenschap.

Voortaan kunt u vrij beschikken over 50% van uw erfenis. Dat veronderstelt dat één of meer kinderen in de verdeling kunnen worden bevoordeeld, met inachtneming van de erfrechtelijke reserve.

Op deze manier kan bijvoorbeeld een grootvader besluiten om zijn kleinkinderen te laten erven met instemming van de ouders om deze goederen niet in de nalatenschap in te brengen. “Zo kunt u via een globale overeenkomst bepalen dat alle schenkingen en voordelen in de overeenkomst worden geacteerd en als verworven worden beschouwd zonder deze in de nalatenschap te hoeven inbrengen. Deze overeenkomsten bevorderen de familievrede tijdens het overlijden. Maar let op: alle leden van de familie moeten het eens zijn over de voorwaarden van de overeenkomst”, waarschuwt Frédéric Lalière. De nieuwe erfwet is dus aangepast aan bepaalde familieomstandigheden van onze tijd. In bepaalde gevallen zal deze wet de familievrede bevorderen, maar in andere gevallen kan hij helaas ook een bron van conflicten zijn.

De nieuwe erfwet is dus aangepast aan bepaalde familieomstandigheden van onze tijd.