Successie

Tips om uw langstlevende echtgeno(o)t(e) voldoende te beschermen

Bij een successieplanning wordt vaak vooral naar de kinderen gekeken, en (te) weinig naar de langstlevende echtgeno(o)t(e). Hoe zorgt u ervoor dat uw langstlevende echtgeno(o)t(e) bij uw overlijden financieel voldoende beschermd wordt?

Op basis van het wettelijk erfrecht verkrijgen uw kinderen bij uw overlijden de blote eigendom van uw vermogen, terwijl uw echtgeno(o)t(e) het vruchtgebruik op uw volledige nalatenschap erft. Wie hoeveel krijgt, hangt af van uw huwelijksstelsel en van het aantal kinderen dat u heeft:

  • Bent u gehuwd onder een gemeenschapsstelsel - zoals het wettelijk stelsel, dat van toepassing is indien u geen huwelijkscontract opgemaakt heeft? Dan bestaat uw nalatenschap uit uw eigen vermogen en de helft van het gemeenschappelijk vermogen. De andere helft behoort aan uw langstlevende echtgeno(o)t(e) toe. In grote lijnen bestaat uw eigen vermogen uit hetgeen u al bezat vóór uw huwelijk, en wat u tijdens uw huwelijk via schenking of erfenis gekregen heeft. De rest behoort tot het gemeenschappelijk vermogen.
  • Bent u gehuwd met scheiding van goederen, dan bestaat uw nalatenschap uit uw eigen vermogen en de helft van de goederen die u met uw echtgeno(o)t(e) eventueel samen ‘in onverdeeldheid’ bezat (bijvoorbeeld een woning die u samen aangekocht heeft).
  • Bent u gehuwd in algehele gemeenschap van goederen? Dan is er enkel een gemeenschappelijk vermogen. Uw nalatenschap bestaat dan uit de helft daarvan.

Indien u kinderen heeft zal uw langstlevende echtgeno(o)t(e) bij uw overlijden het vruchtgebruik op uw volledige nalatenschap erven. Uw kinderen erven de blote eigendom.

In de praktijk volstaat het vruchtgebruik vaak niet om de langstlevende zijn of haar levenstandaard te laten behouden. Dit komt doordat de goederen uit de nalatenschap weinig of geen inkomsten opleveren. De ‘vruchten’ van een vermogen bestaan immers hoofdzakelijk uit interesten, dividenden en huurinkomsten, en die zijn er niet altijd (in voldoende mate). Hoe kunt u er dan voor zorgen dat uw langstlevende echtgeno(o)t(e) toch financieel voldoende beschermd is bij uw overlijden?

1. Een keuzebeding

U kunt in uw huwelijkscontract een keuzebeding inlassen indien u gehuwd bent onder een gemeenschapsstelsel, bijvoorbeeld onder het wettelijk stelsel, waarbij er een gemeenschappelijk vermogen is. Zo kunt u ervoor zorgen dat de langstlevende bij het overlijden van de partner uit het gemeenschappelijk vermogen de goederen kan kiezen die hij of zij wil, in volle eigendom.

De langstlevende kan bijvoorbeeld kiezen voor spaargelden of de effectenportefeuille. Of voor de gezinswoning, die in de drie gewesten vrijgesteld is van successierechten en zonder toestemming van de kinderen verkocht kan worden. Of voor alle goederen. Let wel, hoe meer goederen de langstlevende echtgeno(o)t(e) in volle eigendom verkrijgt, hoe meer successierechten er betaald moeten worden.

Een bijkomend voordeel van een keuzebeding is dat er geen rekening gehouden moet worden met de wettelijke reserve van de kinderen. Er kan dus eventueel meer dan het ‘beschikbaar deel’ aan de langstlevende nagelaten worden - sinds de hervorming van het erfrecht is dat in principe de helft van uw vermogen, ongeacht hoeveel kinderen u heeft.

2. Een testament

Via een testament ten voordele van uw echtgeno(o)t(e) kunt u hem of haar méér laten erven dan volgens het wettelijk erfrecht het geval zou zijn. Zo kunt u aan hem of haar bijvoorbeeld de volledige gezinswoning, de effectenportefeuille, spaargelden en andere onroerende goederen in volle eigendom laten toekomen. Bij een testament moet u echter wél rekening houden met de wettelijke reserve van de kinderen (de helft van uw vermogen). Ook zullen er meer successierechten betaald moeten worden.

3. Een schenking

In principe is een schenking onherroepbaar. Dat geldt echter niet voor schenkingen tussen echtgenoten, behalve als ze in een huwelijkscontract gedaan zijn. Schenkingen tussen echtgenoten zijn op elk moment herroepbaar. Door aan de schenking een beding van terugkeer te koppelen, zorgt u ervoor dat de geschonken goederen zonder successierechten naar u terugkeren indien uw echtgeno(o)t(e) vóór u overlijdt.

Echtgenoten kunnen enkel eigen vermogen aan elkaar schenken, niet hun aandeel in de goederen die in het gemeenschappelijk vermogen zitten. Eventueel kunnen die goederen eerst naar het eigen vermogen overgebracht worden en vervolgens geschonken worden, maar om fiscaal-juridische redenen moet dat met de nodige omzichtigheid gebeuren.

4. Een beding van aanwas

Het beding van aanwas is een contract waarin echtgenoten overeenkomen dat bepaalde goederen uit hun eigen vermogen bij hun overlijden zullen aanwassen bij het eigen vermogen van de langstlevende. Dat kan zelfs zonder dat daar successierechten op verschuldigd zijn.

Het moet dan wel om een ‘kanscontract’ gaan, waarbij beide echtgenoten ongeveer evenveel kans moeten hebben om een min of meer gelijkwaardig bedrag van elkaar te krijgen. Concreet moeten ze ongeveer even oud zijn, zich in dezelfde gezondheidstoestand bevinden en eenzelfde hoeveelheid eigen vermogen bij dat van de andere laten aanwassen. Bij een testament of keuzebeding is dat niet zo.

Let wel, op onroerende goederen die via een beding van aanwas verkregen worden zijn registratierechten verschuldigd, zoals bij een verkoop van een onroerend goed.

5. Een levensverzekering

Via een levensverzekering kunt u bij uw overlijden een bepaald bedrag aan de langstlevende laten toekomen, net zoals dat bij een testament het geval is. U kunt ook tijdens uw leven de begunstigde van uw levensverzekering op elk moment wijzigen (tenzij de begunstigde het contract aanvaard heeft).

Hét grote voordeel van een levensverzekering is dat de begunstigde bij uw overlijden niet lang op zijn of haar geld hoeft te wachten. Op gelden uit een nalatenschap - al dan niet via een testament verkregen - moet de langstlevende in de praktijk makkelijk vijf maanden wachten. Bij een levensverzekering daarentegen zal de verzekeringsmaatschappij vaak al binnen de week het verzekerde kapitaal uitkeren.

Let wel, via een levensverzekering kunt u geen kinderen (gedeeltelijk) onterven! Bovendien kunt u via een levensverzekering enkel een som geld aan de langstlevende nalaten, en bijvoorbeeld geen effectenportefeuille of een kunstwerk.

Wenst u meer informatie?